Histori e perandorise osmane

Titulli: Histori e perandorise osmane Sat 2 Aug 2008 - 18:53

[size=12]ne fakt i perket te kete ne kete forum edhe nje ndarje historia si shkence
Sepse ne jemi pjese e nje historie me te madhe

JETA EKONOMIKE NË PERIUDHËN E SHTHURJES SË SISTEMIT FEUDAL-USHTARAK

- Bujqësia
Edhe në këtë periudhë ekonomia bujqësore vazhdonte të ishte dega kryesore e ekonomisë. Në fshat mbretëronin marrëdhëniet feudale dhe gjysmëfeudale. Metoda kryesore e shfrytëzimit mbeti renta feudale. Shpesh në rajone të veçanta përdorej angaria. Mbizotëronte ekonomia natyrore dhe renta në natyrë.Pasojë e kësaj gjëndjeje ishte niveli i ulët i prodhimit në ekonominë bujqësore dhe aftësia e ulët thithëse e tregut të brendshëm.
Shthurja e sistemit të timarit u shpreh në mënyrë të drejtpërdrejtë në bujqësi. Në kushtet e rënies së autoritetit të pushtetit qëndror u rrit lakmia e feudalëve për rritjen e madhësive të taksave që shkonin në favor të tyre. Ata mendonin të mblidhnin më shumë prodhime dhe nuk mendonin as të përmirësonin sistemin e prodhimit dhe as gjëndjen e fshatarit. Përveç feudalëve edhe shteti përpiqej të rriste madhësinë që shkonte në favor të tij. Midis feudalëve dhe shtetit vazhdoi një luftë e gjatë e cila në zonën e timarit përfundoi në favor të shtetit, kurse në zonën e çifligut në favor të feudalëve.Si feudalët edhe shteti, përdorën dhunën dhe abuzimet, duke i detyruar fshatarët të bëjnë punë angari, të dorëzojnë rezerva ushqimore, t’i mbajnë me të ngrëna e me të pira.Të gjitha këto së bashku e shkatërruan bujqësinë. Rajone të tëra në afërsi të qyteteve, në zona fushore mbetën të braktisura e të shkatërruara. Mjaft udhëtarë kanë përshkruar me ngjyra realiste gjëndjen e këtyre rajoneve.
Duke përdorur atë teknikë si dy shekuj më parë dhe pa asnjë masë për përmirësimin e tokës, rendimenti ishte i ulët.
Nnë prodhimet bujqësore vendin kryesor vazhdonin ta zinin drithrat e kryesisht gruri, elbi, misri dhe orizi. Misri u soll nga Amerika në shek. XVII. Në fillim përdorej si ushqim për kafshët, kurse në shek. XIX edhe si ushqim për njerëzit. Megjithatë ishte një bimë me rendiment të lartë.Për shkak të teknikës së prapambetur rendimenti i misrit ishte pak më i lartë se ai igrurit, kur duhej të ishte disa herë më i madh. Fusha të tëra mbilleshin me oriz. Orizoret ishin kryesisht në duart e shtetit dhe u jepeshin personave të veçantë në sipërmarrje vjetore ose të përjetshme.
Si rezultat i rritjes së kërkesave të tregut të jashtëm u zhvilluan bimët industriale e kryesisht pambuku. Pambuku i prodhuar në rajonin e Serezit të Maqedonisë, Izmirit dhe i rajoneve të tjera, jo vetëm plotësonte nevojat e brendshme, por edhe eksportohej jashtë.
Në këtë periudhë u rritën plantacionet e manit për të plotësuar mendafshin e bardhë. Një vend më të madh po zinte edhe duhani.
Në prodhimet bujqësore vend të konsiderueshëm zinin prodhimet blegtorale. Si rezultat i rritjes së kërkesave për bagëti, në tregun e jashtëm mjaft çifligje u orientuan nga rritja e bagëtive dhe nga përpunimi i qumështit. Të përmendura ishin Hungaria Vllahia, Moldavia, Shqipëria, Maqedonia, Bullgaria, krahina të Anadollit etj.
Nga zgjerimi i lidhjeve tregtare të Perandorisë Osmane me vendet Evropiane, marrëdhëniet mall-para u shtrinë edhe më shumë në ekonominë bujqësore. Shkalla e shtrirjes nuk ishte e njëllojtë në të gjitha krahinat e perandorisë. Më e madhe ishte në zotërimet evropiane. Në Aznë e Vogël marrëdhëniet mall-para prekën rajonet bregdetare të Detit të Zi. Në pjesët e tjera të Azsë së Vogël, larg detit dhe rrugëve tokësore e detare mbizotëronte ekonomia natyrore.

2- Qytetet në shek. XVII - XIX
Rritja e qyteteve në shek. XVII-XIX
Që nga fillimi ishek. XVII qytetet u zhvilluan më tej në disa drejtime: Në radhë të parë u rrit numri ipopullsisë së qyteteve. Në fillim të shekullit XVII Stamboli kishte mbi 700.000 banorë. Në të njëjtën kohë popullsia e Bursës, Adrianopolit, Ankarasë, Konias, Sofias, Manastirit e Shkupit u rrit 90%. Kjo rritje e popullsisë qytetare shpjegohet me largimet e fshatarëve dhe me rritjen natyrale.
Për të ilustruar rritjen e numrit të banorëve po ndalemi në të dhënat zyrtare të viti 1816. Sipas tyre në Perandorinë Osmane kishte 47 qytete me popullsi mbi 20 000 banorë, prej të cilëve 8 qytete kishin mbi 100 000, 7 qytete me 50 000-100 000 banorë, 21 qytete me 30 000-50 000 banorë dhe 11 qytete me 20 000 deri 30 000 banorë
Krahas tendencës së përgjithshme të rritjes së popullsisë, nuk mungojnë rastet ku numri i banorëve të qyteteve zvogëlohej ose rritej me ritme shumë të ulëta. Midis tyre mund të përmendim Damaskun,i cili brenda periudhës 1520-1600 u zvogëlua nga 57 320 në 42 780; Halepin nga 55 880 në 45 330 etj. Rënia e tyre lidhet me zhvendosjen e rrugëve tregtare për në Indi.
Në radhë të dytë rritja e qyteteve u vu re në zmadhimin e sipërfaqeve të banimit. Jashtë mureve të qyteteve ishin ndërtuar shtëpi të shumta. Ngandonjëherë ato ia kalonin edhe vetë qytetit. Kjo pjesë u quajtë varosh dhe banohej kryesisht nga popullsi e krishterë. Këtu u ngritën edhe tregjet e prodhimeve bujqësore e blegtorale.
Së treti zhvillimi i qyteteve u vu re në zejtari dhe në tregti, aktivitetet kryesore të tyre. Zhvillimi vinte në radhë të parë nga rritja e kërkesave të pallatit, nëpunësve, të ushtrisë dhe të klasës feudale në përgjithësi. Degë të tëra plotësonin nevojat e tyre.

Degët kryesore të zejtarisë
Në qytetet e Perandorisë Osmane ishin kristalizuar këto degë kryesore të zejtarisë: dega luftarake, ajo e përpunimit të metaleve, e përpunimit të drurit, e ndërtimit, ajo minerare, e fajancës, e lëkurës, ajo tekstile dhe e qilimave.Zejtaria luftarake plotësonte nevojat për ushtrinë dhe popullin. Në vend kishte shumë punishte të mëdha për përgatitjen e barutit (në Marash, Bagdad, Temeshvar etj.), të sperancave, kazmave, patkonjve, gozhdëve etj. Qendra të përpunimit të lëkurëve vazhdonin të ishin Konia, Kajseri, Sivas etj. Për mëndafshin dalloheshin: Bursa, Amasja, Halepi, për shajakun Selaniku e Ankaraja, për pambukun Sivasi, Ankaraja, Adana. Prodhimet tekstile vazhdonin të ruanin emër të mirë edhe në tregjet e jashtme.
Qendra më e madhe zejtare vazhdonte të ishte Stambolli. Ai kishte 1100 esnafe të grupuar në 48 bashkime esnafore. Në kryeqytet ishin esnafë të veçantç të argjendarëve, të gravurave, të ornamenteve e të zbukurimit të armëve.
Zhvillimi i zejtarisë vihet re në rritjen e ndarjes së punës në ngritjen e teknikës së prodhimit dhe në ndarjen e procesit të shitjes së prodhimit.