Mitologjia shqiptare

Zoti Martin me aq sa me kujtohet permendet gjarpri tek Legjenda e Gjergj Elez Alise, por kam bindjen se gjarper eshte thene per te nenkuptuar Bajlozin e Zi."Ma gjeni Gjarprin!"

Arla
Diku gjarperi shfaqet duke i lepire plaget heroit te plagosur ose ne epoas ose tek Gjergj elez Alia.

Nuk me kujtohet se ku!!!!
Por me duket se po gjej nje nyje per zberthimin e tij si figure dhe me duhet ta lexoj me patjeter.

Kush me ndihmon dot.
Martini

martin mato shkruajti:Ketu ne krah te forumit ndodhet nje burre me lahute ne dore

E kujt eshte fotografia dhe kush eshte

Martini

Eshte nje foto e huazuar nga galeria shqipetare duhet te jete nga zona e Malsise Kosove do te kerkoj me shume dhe te gjej emrin dhe prejardhjen e fotos

Le te hulumtojme pak ne Mitologji.
Le te flasim per Poseidonin ,perendine e Detit.Sipas Platonit ,Poseidoni u martua me nje vajze me emrin Klito dhe nga ajo pati dhjete femije .Pese cifte binjakesh nje nder to ishte dhe Atlas qe me vone do te behej mbreti I Atlantides.
Por sipas Mithologjise ne kemi per cudi edhe nje personazh tjeter me emrin Atlas dhe ky eshte nje Titan I biri I nje titani tjeter qe quhej Kronus por si pas studiuesve filo helene ky Atlas nuk ka lidhje fare me mbretin e Atlantides.
Sa per kuriozitet duhet te themi se Poseidoni bile edhe Zeusi jane bije Titanesh te cilet ne nje kohe te caktuar iu kundervune baballareve te tyre ne te ashtequajteren lufte e Olimpasve me Titanet .Keto te paret fituan dhe i munden perendite e (e vjetra) duke sjedhe kohene e mbretetimit te perendive te reja.A ju kujton ndonje gje kjo lufte?
Lufte qyteterimesh ,lufte besimesh lufte per dominimin e botes se atehershme.
Lufta midis Titaneve dhe Olimpasve ne paraqitet si nje lufte midis brezash dhe koherash.
Bile edhe vet tregimi I Platonit na e paraqite kete fenomen kur Prifterinjte Egjiptiane I drejtohen Solonit me shprehjen.(Ju greket jeni femije).
Ne qofte se greket jane femije atehere kush jane baballaret?
Po le ti kthehemi fillimit te koheve ,sipas mithologjise greke kemi nje cift te pare te perendive cka shenonte Zanafillen .Kemi perendine Gaia(toka) dhe Uranin(qe perfaqesonte yjete me qiellin).Ne mitologjine pellazgo-ilire kemi te njejtet personazhe por me emertime te ndryshem.Kemi perendine Gjenesa dhe ate te quajtur Ou.
Ne mitologjine ilire Poseidoni njihej me emrin Rodon(ose Redon).Ky I fundit ishte martuar me perendine Shkumbe.
Ne veri te gjirit te Durresit siper Bishtit te Palles kemi nje gadishull te quajtur Kepi I Rodonit.Ndersa ne jug kemi derdhjen e lumit te famshem Shkumbin.
A thua keto te jene kufijte jugore dhe veriore te mbreterise se Atlantis me mbretin Atlas.
Ne veri te gjirit te Durresit pikerisht reth zones se Kepit te Rodonit jane zbuluar dy tempuj nje ne Spitalle dhe tjetra ne Bishtin e Palles.Vecantia e ketyre tempujve qendron ne faktin se ne to jane zbuluar artifakse te cilat datojne perpara presences se kultures hellene ne keto zona.Ne fakt arkeologet jane te mendimit se keto zbulime sherbejne per te percaktuar kufijte veriore te botes helene.Personalisht mendoj se me germime te metejshme ato kufije kane per te zbritur shume-shume poshte .Ashtu sic thote edhe vete Platoni ne percaktimin e kufijve te Athines se lashte .Deri ne malet e Kitheronit dhe ate te Parnes.
Por le te flasim per mithologjine.Ne vecanti le te flasim per permbytjen.
Prifterinjte egjiptiane filluan ti tregonin Solonit per kohet e lashta dhe per kohet e permbytjes se madhe net e cilen mbijetuan Deukalioni dhe Phyra.
Permbytje e madhe sipas mitologjise u kryer reth fundit te pokes se bronzit saktesisht gjate epokes se heronjve(sipas Hesodotit).Dikur reth vitit 1100 p.a.s.
Zeusi ne kete kohe ishte shume i zemeruar me “”ARROGANTET”” pellazge DHE per kete arsye ai iu dergoi permbytjene e madhe.Nga kjo permbytje mbijetuan Dekalioni dhe
Phyra te cilete me pas do te popullonin perseri planetin toke(Gaja).Sa per dijeni Dekalioni ishte biri I Titanit Prometheus vellait te Atlasit.
Nuk duhet te perpiqem shume per tu ju vertetuar se toka e Titaneve eshte pikerisht toka e pellazgeve te lashte.

..... Shtriga
“Legjendë shqipëtare mirëpo daton qyshë në kohën antike romake”
Shtriga është krijesë vampirike e cila në raste të shumta besohet se e merrë formën e një plake. Shtriga shpesh ushqehej duke pirë gjakun e fëmijëve. " në lat. Spiro vitae që d.m.th. esenca e jetës". Mirëpo gjithashtu kjo mundë të shkaktonte mortalitet dhe smuarje të të rriturve. Fjala shtrigë duket se ka prejardhëje nga fjala latine strix e cila referon në krijesat/demonët fluturues që sulmonin vetëm natën, ku shëndrrohej në molë, mizë ose bletë. Besimi në shtriga vazhdon të ekzistoj deri në shekullin e njëzet. Njohurit e shumta që kemi burojn nga veprat e Edith Durham, e cila udhëtoj në Shqipëri dhe vendet tjera ballkanike.
Ruajtja nga shtrigat dhe mbytja e saj

Një nga mënyrat për t'u ruajtur nga shtrigat është t'a përcjellësh natën një shtrigë në formën e saj të njeriut. Pasi që të jetë ushqyer me gjakun e viktimës do t'a vjellë një pjesë. Sipas gojëdhanave nëse e ngjyen një monedhë të argjendët në të vjellurën dhe e mbështjellë këté në pëlhurë dhe e mbanë me vete gjatë tërë kohës asnjë shtrigë nuk do t'iu lëndojë. Shtrigat jetojnë të pavërejtura në komunitet dhe shumë vështirë mundë të identifikohen, mirëpo simbas thashethëmave një shenjë e njohjes është kurë flokët e një vajze të re ndërrojnë ngjyrën në të bardhë. Gjithashtu kjo refuzon gjellrat me hudër.Shtriga.
Figurë në mitologjinë shqiptare. Fjala shq. shtrigë vjen-nëpër-mjet sllav. nga lat. striga, 'shtrigë,' dhe ka lidhje me it. strega, slloven. striga, dalmat. streghe, rum. strigoia, 'fantazmë, vampir,' vllahçe strigla, dhe gr. e sot. striggla shtrigë. Ndonëse çdo grua, e re ose e moshuar, mund të dalë që është shtrigë, ato zakonisht janë plaka të këqia, që jetojnë në vende të fshehta në pyll dhe zotërojnë fuqi të mbinatyrshme. Ata të palës tjetër, meshkujt, që janë më të rrallë, quhen shtrig ose shtrigan.

Kur një grua thinjet që në moshën njëzet vjeç, kjo është shenjë e sigurt se kemi të bëjmë me një shtrigë. Atyre u pëlqen të" hanë krijesa njerëzore, sidomos djem të rinj dhe këdo që marrin inat. Shtrigat e fshatit shpesh bëjnë marifete për të ngrënë djemt e njëra-tjetrës. Kur bien në gjumë natën, shpirtrat u largohen dhe ua lënë trupat pa jetë në shtrat. Natën para të Mërkurës së Përhime ato zbresin teposhtë oxhakut të viktimës dhe i pijnë gjakun, kështu që viktima më pas vdes. Prandaj, ata që janë të sëmurë ose shëndetligj në Shqipëri quhen 'bimë shtrigash.' Kur shtriga kapet në kohë, jeta e viktimës mund të shpëtojë duke e detyruar shtrigën të pështyjë në gojën e tij. Shtrigat gjithashtu ua shkulin zemrën djemve të rinj nga krahërori dhe e fërgojnë për drekë. Kur kthehen te trupat e tyre, ato hyjnë nga goja. Sikur dikush t'ua ketë kthyer përmbys trupat gjatë mungesës së tyre, ato bëjnë potere të madhe sa të hyjnë brenda përsëri. Po ashtu, në se dikush ia ndërron pozicionin gruas kur fle, dmth. kryet ia shpie te këmbët e anasjelltas, dhe pastaj e zgjon nga gjumi, ajo vdes në vend nëse është shtrigë, sepse shpirti nuk e gjen udhën për të hyrë përsëri brenda në trup.

Për të mos hyrë në shtëpia në kohën e Të Lidhurave, shtrigat mund të pengohen duke vënë një thes në oxhak. Kur kapen, ato e paguajnë bukur shtrenjt lirimin. Në Këlmend besonin se, po të bëje një kryq me kocka derri ose po të vije një copë mish derri të mbetur nga Të Lidhurat në kry-qin e portës së kishës në të Dielën e Pashkëve, atëhere të gjitha shtrigat e pranishme në meshë do të kapeshin. Ato mund të liroheshin vetëm nga ai që i kishte kapur. Për këtë, personi në fjalë duhet të hynte në kishë i çveshur, të lante kryqin ose t'i nxirrte jashtë shtrigat me magji.

Fëmijët mund të mbrohen nga shtrigat dhe nga syri i keq (shih) duke u ngjyer pika të zeza në ballë ose duke u varur hajmali lëkure në qafë. Në hajmali shkruhen fraza nga Dhiata e Re ose nga Kurani. Shtrigat i mban larg, që të mos afrohen, edhe hudhra (shih), e cila gjithashtu u varet fëmijëve në qafë. Baroni Franc Nopça (1877-1933) thotë se fiset e veriut fërkoheshin me hudhër dhe ua jepnin fëmijëve për ta ngrënë gjatë Të Lidhurave në mënyrë që shtrigat të mos u bënin gjë. Sipas Johann Georg von Hahn-it (1811-1869), në Shqipëri, gratë dhe burrat mbi 100 vjeç ishin në gjendje t'i vrisnin njerëzit vetëm me frymën e tyre. Prandaj, pleqtë që dihej se ishin shtrigë dënoheshin duke i djegur në turrën e druve.

"Leksiku i kulturës popullore shqiptare", R.Elsie, f.197-198

kr. J. G. von Hahn 1854,1, f. 163; M. E. Durham 1909, ff. 87-89, 1923g, ff 190-191,1928, ff 243-248; E. Cozzi 1909, f. 455; F. Nopcsa, Religiöse Anschauungen; G. Stadtmüller 1954, f. 223; T. Vlachos 1971, ff 241-242; M. Lambertz 1973, ff 501-503; M. Krasniqi 1987, ff 167-168,1997, ff 347-365; T. Dhama 1988, f. 224; A. Xhagolli 1993,1994; M. Tirta 2004, ff 193-194.

HE CFARE GALLATE
QENKA KTHYER NE NJE BISEDE KUNJASH

PO SIKUR E KISHIM LENE QE KETU TE TAKOHESHIM PER MITOLOGJINE DHE JO PER TE TJERAT.


MEGJITHATE
LE TE FLASIM SERIOZISHT

AJO POEZIJA E FUTUR NGA NAKI ME DUKET SIE FISHTES DO TE ISHTE MIRE TA CONIM NE NJE VEND TJETER APO TE HAPNNIM MITOLOGJIA NE LETERSI.
TE FALA MARTINI

martin mato shkruajti:HE CFARE GALLATE
QENKA KTHYER NE NJE BISEDE KUNJASH

PO SIKUR E KISHIM LENE QE KETU TE TAKOHESHIM PER MITOLOGJINE DHE JO PER TE TJERAT.


MEGJITHATE
LE TE FLASIM SERIOZISHT

AJO POEZIJA E FUTUR NGA NAKI ME DUKET SIE FISHTES DO TE ISHTE MIRE TA CONIM NE NJE VEND TJETER APO TE HAPNNIM MITOLOGJIA NE LETERSI.
TE FALA MARTINI

Ok shef u kry poorosia gallatat dhe peoma ne shporte

martin mato shkruajti:Arla
Diku gjarperi shfaqet duke i lepire plaget heroit te plagosur ose ne epoas ose tek Gjergj elez Alia.

Nuk me kujtohet se ku!!!!
Por me duket se po gjej nje nyje per zberthimin e tij si figure dhe me duhet ta lexoj me patjeter.

Kush me ndihmon dot.
Martini

Ne ndeshjen e Gjergj Elez Alise me bajlozin e detit disa studiues kane pare luften e dragoit kunder kucedres. Brendia e kesaj ndeshjeje simbolizon ne te vertet , luftrat e popullit shqiptar kunder shkelesve e roberuesve.

Pra nuk le vend per te menduar se nje gjarper ka qene duke i lepire plaget heroit. Ne mitologjine e lashte shqiptare gjarpri perben fatkeqesi.


Dhe si rrjedhim ne mitologjine shqiptare Dragojte jane njerez me tre zemra, me shtate zemra , me gjarperinj ne bark, keto dukuri i ndeshim ke Kreshniket, si : Muji, Musa Qesaxhiu, Llush Kopelliqi etj.

Mendoj se ideja qe Gjergji eshte nje simbolizim per perleshjen e dragoit me kucedren eshte shume interesante Martini

martin mato shkruajti:Mendoj se ideja qe Gjergji eshte nje simbolizim per perleshjen e dragoit me kucedren eshte shume interesante Martini

Po sepse si rrjedhim ne njihemi me faktin se, dukurite e mbinatyrshme ne krijimin popullor jane te qarta: heroi yne vepron tamam si nje force e mbinatyrshme.Kucedra ngordh vetem kur i pritet koka, ose tere koket, por ajo duhet te mbytet dhe ne uje, perndryshe thuhej se ngjallej.Heroi yne e hedh trupin ne nje bunar, dhe thuhet " per tre vjet , vendin e ka qelbur.
Ne mitet popullore, kur tregohet per vrasje te kucedres, thuhet se ajo u mbyt ne det, ne Drin , ne liqen, ne lumin Fand, ne lumin Mat, ne ndonje pus.

Me elementet e lendes nga Cikli i Kreshnikeve perputhen dhe disa go0jedhena me burim mitologjik te degjuara ne malesite shqiptare, me shume ne Veri, por dhe ne Jug.Jane tregime per njerez gjigande, paraardhes te shqipetareve te sotem qe populli i quan Vigan: domethene se eshte legjenda ku tregohet se Kreshniket qe banonin ne shpelle ishin qenie me permasa Viganesh.

NJE QENDRIM PER SHTRIGEN

ME SA PASHE ESHTE QENDRIMI I R. ELSIES APO A E KA TE MEBESHTETUR TEK GJUHETARET SE SHTRIGA VIKA PREJ SLLAVISSHTES NE SHQIPE.

PERSONILSHT DO TE SHIHJA SI ME REALISTE KALIMIN ME NDIKIM DREJTPERDREJT NGA LATINISHTJA PER AQ SA ESHET GJETUR EDHE TEK ARBERESHET NE FORMEN SHTREGA .SHIF PER KETE PERMBLEDHJENME PERRALLA ALBNISCHE MAERCHEN E MARTIN CAMAJT NE GJERMANISHT MARTIN MAT

Shume fjale ne shqip jane si prejardhje e latinishtes latinishtja ka qene gjuha me e perhapur shekuj me pare.