BJESHKËT E NEMUNA

Bjeshkët e Nemuna për nga përbërja gjeologjike, gjeomorfologjike, floristike dhe faunistike paraqesin masivin më të rëndësishëm dhe më interesant jo vetëm të Kosovës, por edhe të tërë Gadishullit Ballkanik.

Bota e gjallë e Bjeshkëve të Nemuna (e shprehur përmes florës, vegjeta-cionit, faunës etj) është e begatshme dhe e llojllojshme, para se gjithash nga fakti se edhe bota jo e gjallë është gjithashtu e begatshme. Begatshmëria e botës së gjallë është rezultat i proceseve historike si dhe evolucionit gjatë të cilit Bjeshkët e Nemuna, për shkak të pozitës jugore në Evropë, por dhe vet siujdhesën Ballkanike (pra si rajon
submesdhetar) gjatë kohës së akullnajave nuk ka qenë të atakuara nga të ftohtit dhe akullnajat në masë të madhe si në Evropën Veriore dhe të Mesme. Si të tilla këto bjeshkë kanë qenë rajon i rëndësishëm refugjial që ka mundësuar që shumë lloje bimore e shtazore të ruhen në këtë masiv malor. Se Bjeshkët e Nemuna i ka përfshirë
koha e akullnajave, e veçmas majat dhe pjesët e mesme të tyre, dëshmojnë mbetjet
e periudhës glaciale, siç janë shumë liqene glacial ndër të cilët më të njohur janë ata të Leqinatit (2000 m), liqenet e Gjeravicës (2350 m), Ridit ( 1970 m) etj.
Bjeshkët e Nemuna përfshijnë pjesën perëndimore dhe veri-perëndimore të Dukagjinit e cila është vazhdim i maleve prej Liqenit të Shkodrës, Plavë e Guci deri në luginën tektonike të Ibrit. Ato me masën e tyre në pjesën lindore dhe juglindore lëshohen deri në Pejë, Deçan dhe Gjakove. Bjeshkët e Nemuna janë vazhdim i sistemit të maleve Dinarike dhe bëjnë pjesë në sistemin e maleve të reja të cilat kryesisht kanë përbërje prej shkëmbinjve gëlqeror-dolomit të cilët të shumtën e rasteve mbërrijnë trashësinë edhe deri në 1000 m. Këto male me majat e larta të thepisura hyjnë në radhën e maleve më të “egra” jo vetëm të vendit tonë, por edhe të Evropës.
Në këtë sistem malor dallojmë mbi 9 maja të larta mbi 2000 m:
Gjeravica (2656 m),
Koprivniku (2377 m),
Negjinati (2341 m),
Malet e Lumëbardhit (2335 m),
Zhlebi (2352 m),
Rusolija (2381 m),
Hajla (2400 m),
Mokna (2155 m),
Kozhnjeri (2154 m) etj.
Lartësia mesatare e Bjeshkëve të Nemuna kalon mbi 1600 m, ndërsa lartësitë e këtyre maleve në pikëpamje strukturale janë të përbëra prej shkëmbinjve gëlqeror të strukturave të ndryshme, ku mbizotërojnë shkëmbinjtë e mezozoikut të cilët mbështeten mbi formacionet paleozoike. Në të gjenden format e ndryshueshme të cilat janë të krijuara nga proceset fluvioglaciale, e si pasojë e të cilëve është formimi i grykave të thella. Në këto male mjaftë është i shprehur erozioni, për shkak të përbërjes strukturale të tokës dhe reshjeve të mëdha që bën shpëlarjen e shkëmbinjve. Sa i përket klimës ajo në kuptimin makroklimatik dhe rajonal është variant e ndërlikuar e tipit mesdhetar, përkatësisht submesdhetar, por në lartësitë e mëdha ajo është krejtësisht tjetër, përkatësisht në variantin klimatik polar dhe subpolar. Ky gërshetim i klimës ka krijuar një kompleks të ndërlikuar të kushteve ekologjike të cilat kanë qenë edhe parakusht për paraqitjen dhe ekzistencën e florës dhe faunës së begatshme dhe të shumëllojshme.

Territori i Bjeshkëve të Nemuna shquhet për shumëllojshmëri biologjike e peizazhore,
falë pozicionit gjeografik, kushteve gjeologjike, pedologjike, hidrologjike dhe
karakteristikave të relievit e të klimës. Relievi i thyer dhe vertikaliteti i theksuar ofrojnë kushte për ekzistencën dhe ruajtjen e një numri të madh llojesh bimore dhe shtazore. Në Bjeshkët e Nemuna, sipas shumë studimeve, gjenden mbi 1500 lloje bimore, shumë prej tyre janë lloje relikte.