Fillimi i disiplines tek femija

Pse e disiplinojmë një fëmijë?

Së pari, për të vendosur tek ai konceptet “e drejtë” dhe “e gabuar”. Ndonëse duhet një kohë e gjatë përpara se fëmija juaj të mund t’i kapë këto koncepte plotësisht, që tani ju duhet të filloni t’i mësoni atij të drejtën nga e gabuara, duke ia shpjeguar, por dhe me shembuj. Së dyti, duhet t’i mësoni kontrollin mbi veten e vet. Atij nuk do t’i rrënjosen këto menjëherë, por po të mos t’ia mësoni, fëmija juaj nuk do të jetë i aftë të funksionojë mirë. Së treti, të mësuarit e respektit për atë që është e drejtë dhe e gabuar dhe për ndjenjat e të tjerëve, kështu që nga një fëmijë i përqëndruar vetëm tek vetja, ai do të bëhet një fëmijë dhe një i rritur i dashur dhe i ndjeshëm. Dhe së fundi, të mbroni fëmijën tuaj, familjen dhe rregullin tani dhe në muajt e ardhshëm.

Ndërkohë që ju filloni programin për disiplinën e fëmijës suaj, mbani këto gjëra në mendje:
• Ndonëse fjala disiplinë është e lidhur me strukturën, rregullat dhe ndëshkimin për shumë nga ne, ajo vjen nga fjala latine “të mësosh”.
• Çdo fëmijë është i ndryshëm, çdo familje është e ndryshme. Por ekzistojnë rregulla të sjelljes, që i përdor çdo njeri, në të gjitha kohërat.
• Derisa fëmija të kuptojë çfarë është e sigurt dhe çfarë jo, ose çfarë veprimesh janë të pranueshme
dhe çfarë jo, prindërit e tij kanë përgjegjësi të plotë për të mbajtur mjedisin e sigurt, si dhe për të ruajtur gjërat e tyre dhe ato të të tjerëve. Mungesa e dashurisë prindërore kërcënon vlerësimin e fëmijës për
veten.
Është e rëndësishme ta lejoni fëmijën që të ndiejë se ju e doni, edhe kur ai bën gjëra të këqija.
Disiplina më efektive nuk është as ajo e rrepta, as ajo tepër tolerante. Disiplina e fortë bën që fëmija të
varet nga prindi, dhe jo të mësojë të kontrollojë veten. Por gjithashtu dhe toleranca e tepërt te prindërit nuk pëlqehet, sepse largon nga fëmija sjelljet e mira, që janë të domosdoshme në botë. Ata fëmijë bëhen shpesh tepër egoistë, të ashpër, dhe të papëlqyer, hyjnë shumë shpesh në konflikte me njerëzit.
Të dy ekstremet e disiplinës e bëjnë fëmijën të ndihet i vetmuar, jo i dëshiruar nga prindërit. Prindërit e rreptë mund të duken të ashpër, sikur nuk i duan, ndërsa ata tolerantë mund të duken si të pakujdesshëm. Megjithatë nuk ka dy prindër njësoj: disa janë vetë mjaft të qetë, disa janë pak më të rreptë. Kjo është diçka normale, derisa nuk kalon në ekstrem.

Disiplina e mirë është individuale.
Nëqoftëse ju keni më shumë se një fëmijë, ju me siguri vini re ndryshime mes tyre që nga lindja. Këto diferenca do të ndikojnë mënyrën sesi secili fëmijë do të disiplinohet. Njëri për shembull, do të shmanget nga prekja e një prize, pasi ju ta keni kundërshtuar. Tjetri nuk do t’ua vërë veshin, megjithëse do të vërejë një frikë në zërin tuaj. Një tjetër do t’ju duhet ta hiqni që andej, se përndryshe nuk ikën vetë.
Rrethanat mund ta ndryshojnë përgjigjen e fëmijës ndaj disiplinës. Një fëmijë që zakonisht kërkon një paralajmërim më të fortë, mund të ndihet i dërrmuar nëqoftëse i flitet fort kur ai është i lodhur apo kur po i dalin dhëmbët.

Ndryshoni llojin e disiplinimit sipas situatës.
Fëmijët kanë nevojë për kufij. Ata shpesh nuk mund të kontrollojnë impulset e tyre ose veten dhe frikësohen kur humbin kontrollin. Kufijtë e vendosura nga prindërit sigurojnë një mbështetje për t’i mbajtur fëmijët të sigurt dhe të qëndrueshëm, ndërkohë që ata eksplorojnë dhe rriten. Vënia e kufijve të fortë vetëm sepse ai është fëmijë, nuk është e drejtë ndaj fëmijës. Çdo kufi që ju vendosni, varet nga ajo që është më e rëndësishme për ju. Në disa shtëpi, heqja e këpucëve tek dera dhe mosngrënia në dhomën e gjumit janë rregullat kryesore. Në të tjera shtëpi, të qëndruarit larg komodinës së mamit dhe babit është shumë i rëndësishëm. Në shumë familje, rregullat kryesore të mirësjelljes dhe përdorimi i etiketave të thjeshta - përdorimi i të lutem dhe faleminderit, ndarja e gjërave, respektimi i ndjenjave të të tjerëve - janë kërkesat kryesore. Të mësosh të jetosh me kufij që në moshë të vogël, do të ndihmojë në qetësimin e disa shqetësimeve.
Do të jetë gjithashtu e nevojshme për të mbijetuar në shoqërinë e mbushur me kufij - në shkollë, punë, dhe në lojë. Sigurisht është më e lehtë të flasësh për kufijtë,sesa t’i vendosësh. Një fëmijë që futet në telashe nuk mund të quhet “i keq”. Bebet dhe fëmijët nuk dinë çfarë është e gabuar dhe çfarë është e
drejtë, kështu që çmenduria e tyre nuk mund të quhet e keqe. Ata mësojnë për botën e tyre nëpërmjet
eksperimentit, vëzhgimit të shkaqeve dhe efekteve, dhe duke bërë prova me të rriturit.
Çfarë ndodh kur unë derdh një gotë me lëng frutash?
Do të ndodhë kjo gjë përsëri? Përsëri?
Çfarë ka brenda dollapit në kuzhinë, dhe çfarë do të ndodhë nëqoftëse une i nxjerr të gjitha jashtë? Cili do të jetë reagimi i mamit?

Duke i përsëritur vazhdimisht fëmijës suaj që ai është i keq, mund të ndikoni në uljen e besimit të tij
tek vetja dhe në arritjet e tij gjatë jetës. Dhe fëmija që dëgjon “Ti je i keq” vazhdimisht, përpiqet të bëhet i keq (“nëqoftëse ata thonë që jam i keq, duhet të jem i keq”). Kritikojeni veprimin e fëmijës suaj, por jo fëmijën tuaj (“të godasësh është keq”, por jo “ti je i keq”).

Qëndrueshmëria është e rëndësishme.
Nëqoftëse këpucët mbi divan i gjykon sot dhe i lejon të nesërmen, ose nëqoftëse larja e duarve përpara bukës ishte një veprim i domosdoshëm dje, por sot harrohet, fëmija mendon se bota është e pakuptueshme dhe rregullat nuk kanë një rëndësi të madhe. Nëqoftëse ju nuk i qëndroni rregullave që keni vënë vetë, atëherë nuk ju beson më njeri. Vazhdimi logjik është vendimtar. Nëqoftëse thoni vetëm një “jo”, kur fëmija juaj është afruar shumë pranë televizorit dhe pastaj vazhdoni punën tuaj, kjo nuk mjafton. Nëqoftëse fëmija nuk largohet, veproni menjëherë, kryesisht në situata të rrezikshme. Lëreni punën, merreni fëmijën dhe largojeni nga televizori - mundësisht larg, në dhomën tjetër. Pastaj mundohuni të shkëpusni mendjen e fëmijës nga televizori, me një lojë që atij i pëlqen. Për shumë fëmijë, çfarë është larg syrit është dhe larg mendjes -ndonëse disa përpiqen që të kthehen mbrapsht dhe në të tilla raste ju duhet të veproni menjëherë për t’i ndaluar.

Bebet dhe fëmijët kanë një kujtesë të kufizuar. Ju nuk mund të prisni që ata ta mësojnë mësimin që me herën e parë, dhe nuk mund të prisni që ata të mos përsërisin një veprim të padëshirueshëm përsëri.
Jini të duruar dhe përsërisni të njëjtat fjalë “Mos e prek televizorin” ose “Mos ha ushqimin e qenit” çdo ditë, për javë të tëra, derisa ai të ndalojë.
Bebet e kanë qejf lojën “jo”. Shumë bebe kënaqen nga kundërshtimet e prindërve “Jo”, duke i kthyer ato në lojra, prandaj mos lejoni që një “jo” e juaj të kthehet në një lojë ose në një të qeshur. Shumë “Jo” e humbin vlerën e tyre dhe e mërzisin fëmijën. Ju nuk dëshironi të jetoni në një botë ku tre fjalët më të përdorura janë “jo, jo, jo”. Dhe gjithashtu nuk dëshironi që fëmija juaj të jetojë në një tillë. Thoni “jo” vetëm kur preket mirëqenia e fëmijës suaj dhe personave të tjerë në familje. Nëqoftëse ju do të krijoni një mjedis të pranueshëm për fëmijën në shtëpi, të mbushur me mundësira për eksplorim brenda kushteve të sigurta, atëherë nuk do të keni nevojë të thoni shumë “jo”. Për çdo “jo”, thoni dhe një “po”:
“Jo, ti nuk mund të luash me librin e babit, por mund të shikosh këtë tjetrin”, ose “Ti nuk mund të boshatisësh dollapin e bukës, por mund të boshatisësh kutinë e lodrave”. Në vend të “Jo, mos i prek letrat në tavolinën e mamit” pasi fëmija i ka hedhur disa letra në dysheme, thoni “ Të shikojmë nëse mund t’i vendosesh tani letrat brenda dollapit të mamit dhe pastaj të mbyllim dollapin”. Ky lloj mesazhi
nuk e bën fëmijën tuaj të ndihet keq.

Fëmijët duhet të lejohen që të bëjnë dhe gabime, dhe të mësojnë prej tyre. Nëqoftëse ju e bëni të pamundur për fëmijën tuaj të bëjë gabime, nuk do t’i jepni atij mundësi për të mësuar nga gabimet
e veta. Korrigjoni dhe shpërbleni punën e mirë, më mirë sesa të ndëshkoni. Ndëshkimi është zakonisht
i pavlefshëm për fëmijet e vegjël, sepse ata nuk e kuptojnë për çfarë ndëshkohen. Në vend të ndëshkoni
sjelljet e këqija, më mirë vlerësoni sjelljet e mira. Kjo gjë ndihmon në vetëbesimin dhe shton sjelljet e
mira. Një mënyrë që mëson që veprimi ka dhe pasoja, është që vetë fëmija të korrigjojë gabimin e vet.
Për shembull kur djali juaj prek gotën e qumështit me një libër dhe e derdh, ju mund ta këshilloni sesi
ta korrigjojë gabimin e vet – Andi, fshije qumështin që është derdhur, ngrije gotën, ngrije më pas librin
dhe vendose në raftin e vet.

Zemërimi sjell zemërim. Mos kaloni në shpërthim zemërimi kur fëmija thyen një send të dëshiruar
tuajin, duke e rrotulluar atë nëpër dhomë si të ishte një top. Nëqoftëse është e nevojshme, qetësohuni
për disa minuta përpara se t’i flisni – nëse jeni shumë të nxehur, largohuni nga dhoma. Kur të jeni qetësuar, shpjegojini bebit se ajo që bëri ishte gabuar, dhe pse. (“Kjo nuk ishte një lodër, ishte njëgjë e mamit. Ti e theve dhe mami tani është e mërzitur.) Kjo është e rëndësishme për t’u bërë, edhe pse shpjegimi duket se fluturon nga koka e fëmijës. Përpiqu të kujtoni në ato momente zemërimi të madh se qëllimi juaj është t’i mësoni fëmijës sjelljet e mira, dhe se të bërtiturit do t’i mësojë atij një sjellje të gabuar, duke dhënë një shembull të keq të mënyrës sesi sillet njeriu, kur është i mërzitur. Por mos u shqetësoni nëse në disa momente nuk arrini të kontrolloni veten, sepse fëmija duhet ta dijë dhe këtë. Kur kjo gjë ndodh, kini parasysh të kërkoni falje: “ Më fal që bërtita aq shumë, por isha tepër e mërzitur”. Duke shtuar dhe “të dua shumë”, jo vetëm që do ta qetësoni fëmijën, por do ta bëni të kuptojë se disa herë ne zemërohemi me njerëzit që duam, por ndjenja të tilla janë normale, dhe pastaj dimë të kërkojmë dhe të falur.

Disiplina mund të kthehet edhe në shaka. Humori është pjesë e jetës sonë, dhe nje mënyrë mjaft e mirë për të mësuar disiplinën. Humori mund të shfaqet në mënyra të ndryshme. Jepini urdhra fëmijës
duke bërë si luan apo si qen, si zog apo si diçka tjetër që i pëlqen shumë atij. Aksidentet kërkojnë një trajtim të ndryshëm në krahasim me gjërat që bëhen me qëllim. Mbani mend që çdo njeri lejohet të bëjë
gabime, por bebet, meqenëse janë bebe, do të bëjnë shumë nga këto. Kur fëmija juaj derdh pa dashje
gotën e qumështit, ndërkohë që është duke kërkuar bukën, thoni “opa, u derdh qumështi. Përpiqu të jesh më e kujdesshme, zemër”, kjo është një përgjigje e mirë. Por kur gota derdhet me qëllim, thoni
“Qumështi është për t’u pirë, jo për t’u derdhur. Kur e derdh bëhet rrëmujë - shiko”, kjo është përgjigje më e mirë në këtë rast.

Prindërit duhet të jenë të rriturit në familje. Nëqoftëse ju prisni që fëmija juaj të veprojë në mënyrë të përgjegjshme, edhe ju duhet të veproni kështu. Nëqoftëse ju i premtoni që do të bëni një shëtitje bashkë dhe mbasdite i thoni se keni punë, atëherë ju nuk po e mbani premtimin. Fëmijët janë të mbushur me respekt. Në vend që ta trajtoni fëmijën tuaj si një pronë tuajën, ose thjesht si një fëmijë, trajtojeni atë me respektin që trajtoni çdo njeri tjetër. Jini të sjellshëm (i thoni: të lutem, faleminderit, dhe më fal), jepini atij shpjegime kur harroni të bëni diçka që i keni premtuar, kuptoni dëshirat e fëmijës dhe ndjenjat e tij, mos e ofendoni, sidomos në sy të të tjerëve dhe dëgjojeni kur ju flet. Duhet të bëhet një ndarje e drejtë e të drejtave midis prindërve dhe fëmijës. Është e lehtë kur një fëmijë është i vogël, që prindërit e rinj të bëjnë gabime në këtë fushë. Disa prej tyre fshijnë të drejtat e tyre për hatër të fëmijës- ata ia kushtojnë jetën e tyre fëmijës, asnjëherë nuk dalin, harrojnë miqtë dhe të njohurit e tyre. Të tjerë e jetojnë jetën njësoj sikur të ishin pa fëmijë, nuk kujdesen për nevojat e fëmijës – ata e marrin me vete beben në një festë plot zhurmë dhe tym duhani, nuk i bëjnë banjë se ju ikën ndeshja e futbollit, dhe mungojnë në vizitën tek pediatri, se bëjnë diçka tjetër.

Asnjëri nuk është i përsosur
Fëmijët kanë nevojë që të zhvillohen, derisa ata të mund të sillen si të rritur. Ata kanë nevojë gjithashtu
të dinë se ju nuk prisni që të jenë të përsosur. Krenohuni me atë që bëri sot “ ti ishe shumë i sjellshëm
sot” sesa me “ti je fëmija më i mirë në botë”, ndërkohë që asnjeri nuk mund të jetë i mirë gjithë kohës.
Fëmijët duhet të dinë që ata kanë kontroll në jetën e tyre. Por për një shëndet mendor të mirë, çdo njeri - edhe një fëmijë - nevojitet të ndjejë se mund t’i shkojë diçkaje deri në fund. Nuk do të jetë gjithmonë e mundur që fëmijës suaj t’i dalë e vetja, por kur kjo ndodh, mos e ndaloni. Jepini fëmijës një mundësi për të bërë një zgjedhje – një biskotë apo një copë kek, të ecë vetë apo me karrocë.