Apollonia

Apollonia ndodhet 12 kilometra larg qytetit të Fierit.
Apollonia si qytet u themelua në fillim të shekullit të shtatë para Krishtit
nga kolonizatorët grekë që vinin nga Korinti. Të dhënat e para të pranisë së
tyre janë të dokumentuara rreth vitit 588 para Krishtit. Emrin qyteti e mori
për nder të perëndisë Apollon. Ndër 24 qytete në të gjithë botën mesdhetare që
mbanin këtë emër në Antikitet, Apollonia e Ilirisë ishte më e rëndësishmja dhe
luajti një rol të madh si ndërmjetëse tregtare mes helenëve dhe ilirëve.
Apollonia ishte në atë kohë një qytet i madh e i rëndësishëm në afërsi të lumit
Aoos (Vjosë). Llogaritet që qyteti të ketë patur rreth 60 000 banorë, një
shifër rekord për Antikitetin !


Ajo e ruajti madhështinë e saj edhe në periudhën romake.
Shkolla apolloniate e arteve te bukurua ishte me famë në të gjithë botën
antike. Në momentin kur në Romë, gjatë një komploti në Senat u vra Jul Cezari,
nipi i tij Oktavian Augusti studionte oratorinë në Apolloni. Kronikat romake
tregojnë sesi ai me të marrë vesh lajmin e vrasjes së Cezarit u nis me një
anije nga Apollonia dhe kur, pas disa kohësh vetë Oktaviani u bë Perandor, e
ruajti mirënjohjen për qytetin ku kishte studiuar duke e liruar Apolloninë nga
të gjitha taksat.


Pas një tërmeti në shek. III e.s lumi Aoos ndërron shtrat
duke e shkëputur qytetin nga deti. Goditja rezultoi fatale në një epokë ku i
gjithë aktiviteti tregëtar zhvillohej në lidhje me detin. Qyteti e humbi
gradualisht rëndësinë ekonomike duke u shndërruar në një qendër të thjeshtë fetare.
Por shuarja graduale dhe jo e dhunshme e jetës qytetare si dhe shndërrimi i
zonës përreth në kënetë, të bonifikuar vetëm pas vitit 1945, bëri që zona
arkeologjike të ruhet mjaft mirë. Arkeologët e quajnë Apolloninë Pompei i
Shqipërisë, pasi vetëm 10% e territorit të qytetit të dikurshëm është zbuluar
deri më sot.


Disa nga objektet arkeologjike dhe statujat u përvetësuan
nga vendet e tjera para vitit 1945. Ato që kanë mbetur janë vendosur në një
muze që ndodhet në një manastir të shekullit XIII. Në kopshtin e Manastirit
ndodhet edhe një kishë bizantine që i përket shekullit të XIV.


Me interes të madh për vizitorin në Apolloni janë monumenti
i Agonotetëve, Odeoni, Biblioteka, muri rrethues, Portiku, vila me impluvium,
vila romake me mozaikë, muzeu arkeologjik, Kisha e Shën Mërisë etj.


Territori i madh i mbuluar me monumente, panoramat dhe
peisazhet e mrekullueshme mbi fushën e Myzeqesë dhe Detin Adriatik nga njëra
anë si dhe rruga automobilistike në gjendje të shkëlqyer, pozita e favorshme
gjeografike pranë qyteteve të mëdha dhe plazheve të jugut nga ana tjetër e
bëjnë Parkun Arkeologjik Apolonia lehtësisht të arritshëm për vizitorin dhe një
destinacion të privilegjuar për turizmin kulturor në Shqipëri.
Agnotetet ne Apolloni