Një shqiptar drejt “Nobelit”

nga Princesha prej Sat 03 Apr 2010, 12:06 pm

Një shqiptar drejt “Nobelit”

Edor Kabashi ka identifikuar gjenin përgjegjës për çrregullimet
neuromuskulare. 31-vjeçari, i kërkuar nga qarqet shkencore botërore
Një
31-vjeçar nga Durrësi ka arritur të bëhet pjesë e ekipeve më të njohura të
shkencëtarëve franko-kanadezë, duke zgjuar interesimin e tyre për vetë
kapacitetin e tij. Zbulimi i të riut nga Shqipëria ka ardhur pasi agjencia
amerikane e lajmeve, UPI (United Press International) dhe mediat kanadeze
raportuan në mbarë globin nga Montreali se “një ekip shkencëtarësh kanadezë dhe
francezë kanë identifikuar një gjen të tipit të ri, përgjegjës për një fraksion
të shënueshëm të rasteve të ALS-së (amyotrophic lateral sclerosis – skleroza
laterale amiotrofike)”. Sipas lajmit shkencor, “ALS zakonisht quhet edhe
sëmundja e “Lon Gehrig-ut”, një çrregullim neuromuskular i pashërueshëm, që
dëmton neuronet motore dhe çon në paralizë ose vdekje brenda 1-5 vjetësh. Lajmi
është botuar në edicionin e muajit mars 2010 të revistës “Nature Genetics”, ku
studimi i mbi 200 subjekteve njerëzore me ALS u udhëhoq nga doktorët Gi Rulo
(Guy Rouleau), durrsaku Edor Kabashi, Pol (Paul) Valdmanis të Qendrës Kërkimore
CRCHUM (Centre Hospitalier de l’Université de Montréal – Qendra Spitalore e
Universitetit të Montrealit). Ekipi shkencëtarëve ka identifikuar disa mutacione
gjenetike në gjenin TDP-43, me anë të studimit të pacientëve me ALS nga Franca
dhe Kebeku . Pas verifikimeve shkencore, ata vërtetuan se TDP-43 është gjeni
përgjegjës për rritjen deri në 5 për qind të numrit të pacientëve të prekur nga
ALS. Zbulimi i madh (breakthrough) është rezultat i një pune në ekip me kolegë
të barabartë për nivelin që kanë nga universitetet e Waterloo dhe Laval në
Kanada, Federata e Sëmundjeve të Sistemit Nervor dhe Instituti i Biologjisë në
Francë. “Sipas shkencëtarëve, identifikimi i mutacioneve shtesë në TDP-43 në
pacientë të tjerë me ALS do të vërtetojë se ky gjen është shkak i dukshëm i
këtij tipi çrregullimi”. Në krah të dr. Rulo, drejtor i qendrës kërkimore të
spitalit “Sainte-Justine” ndodhej në çdo çast edhe durrsaku 31-vjeçar, fenomeni
Edor Kabashi, sipas përfundimit shkencor, “modelet animale, që tejshprehin
mutacionet e identifikuara në këtë studim do të sigurojnë pamjen vendimtare në
brendësi se si TDP-43 grumbullon dhe vret më në fund neuronet motore”. Ky zbulim
është një hap drejt zhvillimit të terapive për njerëzit, që vuajnë nga kjo
sëmundje e tmerrshme, po ashtu ka gjasa dhe për sëmundje të tjera
neurodegjenerative”, – shprehet fenomeni durrsak me titullin e lartë dr. Kabashi
i cituar nga mediat ndërkombëtare. Pesë në 100 mijë veta preken nga ALS dhe
sipas regjistrimeve, 30 mijë amerikanë të moshës 45-65 vjeç janë të sëmurë.
Rreth 20% të pacientëve me ALS jetojnë 5 vjet, 10% mbijetojnë më shumë se 10
vjet, 5% jetojnë 20 vjet pas diagnozës. Kostoja e kujdesit për stadet e vona të
sëmundjes për një kuadriplegjik arrin në 200 mijë dollarë në vit. Doktorët Rulo
dhe Kabashi janë mbështetur financiarisht nga Institutet Kanadeze të Kërkimeve
në Shëndetin Publik (CIHR – Canadian Institutes of Health Research) dhe
Instituti i ALS. Kërkimi i tyre u financua gjithashtu dhe nga Shoqata e
Distrofisë Muskulare dhe Shoqata e ALS-së. Studimi u botua në 30 prill 2009, kur
dr. Kabashi mbushi 31 vjeç. Edori ka lindur në Durrës. Babai i tij, Kujtim
Kabashi, i specializuar për matematikë, ka mbajtur titullin e kandidatit të
shkencave pedagogjike, kurse e ëma, Irma Mborja (Kabashi), është diplomuar në
arkitekturë. Por Edori, që shkoi në SHBA dhe Kanada drejt e nga bankat e
gjimnazit më 1995, parapëlqeu profesionin e gjyshit nga e ëma, dr. Sulë Mborjes,
një nga mjekët më të shquar shqiptarë. Edor Kabashi është nipi i Mjeshtrit të
Madh të Punës, aktorit të mirënjohur, “Sokratit” shqiptar, Mirush Kabashi, ky me
famë ndërkombëtare si një nga aktorët më të mirë të momentit. Vëllezërit
Kabashi, me origjinë nga Gjakova e Kosovës, janë të njohur në Durrës, pasi veç
Mirushit, xhaxhallarët e tjerë të Edorit janë Saliu, ish-kryeinxhinier i
fabrikës së duhan-cigareve dhe i njohur në qarqet e tregtisë së jashtme në
Tiranë dhe jashtë shtetit si ekspert dhe gazetari i ATSH-së, Gëzimi, që ka pasur
më tepër akses si gazetar në forcat ushtarake të huaja në Durrës e Tiranë nga
viti 1997 e këtej. “Në shkollën “Nako Spiru” në Durrës kam kryer tetëvjeçaren.
Më pas kam vazhduar në gjimnazin “Gjergj Kastrioti”. Në vitin 1995, pasi mbarova
maturën, vazhdova studimet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Bëra një vit në
Rogers High School, në Newport, Rhode Island”, – shkruan Edori, i cili gjatë
studimeve në shkollën e mesme të Roxherit, ka marrë diplomën presidenciale të
Clintonit si nga nxënësit më të mirë të SHBA-ve. Është jo rastësi që këtë
diplomë e kishte marrë dhe një ish-nxënës tjetër po i shkollës “Gjergj
Kastrioti”. Si 8-vjeçarja “Nako Spiru” (sot 9-vjeçarja “Maria Kaçulini”) ashtu
dhe e mesmja e përgjithshme “Gj. Kastrioti” janë nga më të mirat jo vetëm në
Durrës, por dhe në rang kombëtar. Është një fakt kurioz: i ati i Edorit,
kandidati i shkencave pedagogjike, Kujtim Kabashi, ka qenë drejtor i shkollës së
mesme “Naim Frashëri”, rivale e “Gjergj Kastriotit”. Edori shkoi në këtë të
fundit. Prandaj nuk ishte e rastit që Edori merr diplomë presidenciale në SHBA.
Edori tregon: “Më pas fillova universitetin në Mount Saint Mary’s College në
Emmitsburg, Maryland, me specializim Biologjinë dhe Psikologjinë, ku vazhdova
për 2 vjet. Gjithashtu, një semestër e bëra në Universitetin e Sorbonës në
Francë, ku studiova gjuhën dhe kulturën franceze. Më pas u transferova në
Universitetin McGill në Montreal, Quebec në Kanada, me specializim në biologji.
Diplomën e universitetit e mora në vitin 2000”. Brenda 5 viteve, Edor Kabashi
përballon një vit gjimnaz, dy vjet Biologji e Psikologji në universitet, në
SHBA, pastaj një semestër në Sorbonë dhe diplomohet në Kanada. Gjatë viteve
2001-2006, Edori bëri doktoraturën në degën e Shkencave Neurologjike në
Institutin Neurologjik të Montrealit, nën mbikëqyrjen e dr. Heather Durham.
Gjatë këtyre studimeve ka fituar disa çmime për punën e tij, si dhe një bursë
nga Instituti i Kërkimeve Shkencore të Kanadasë. Kjo punë është bërë publike në
disa artikuj në revista ndërkombëtare mjekësore dhe shkencore. Gjithashtu, ka
shkruar një përmbledhje shkencore dhe një kapitull libri mjekësor. Pasi mbrojti
diplomën, fitoi një çmim shumë të rëndësishëm, një bursë (fellowship) për
vazhdimin e studimeve pasdoktorale në fushën e neurologjisë nga shoqata
“Amyotrophic Lateral Sclerosis Canada” dhe Instituti i Kërkimeve Shkencore. Pas
mbarimit të punës doktorale, ka filluar një specializim prej një viti në fushën
e gjenetikës me dr. Guy Rouleau dhe tashmë punon në spitalin “Notre Dame” pranë
Qendrës së Shëndetit të Universitetit të Montrealit. Edor Kabashi nuk është
thjesht një shkencëtar i mbyllur vetëm në biblioteka dhe laboratorë.
Përkundrazi, pamja e tij e jashtme jep përshtypjen e një njeriu trendy. Pasi,
siç thotë vet ai, ka edhe pasione të tjera: i pëlqen shumë kinemaja, muzika,
sportet, si futboll, volejboll, pingpong. Qyteti ku jeton, Montreali, i jep
mundësinë t’i pasurojë këto pasione. Pra, ashtu si ka shkencën pasion, ai nuk u
lë kusur sporteve për nga pasioni. Por nga xhaxhai, Mirushi, ka trashëguar dhe
pasionin e arteve, kinemasë dhe muzikës. Duke luftuar kundër një sëmundjeje të
rëndë që merr jetë njerëzish, Edori ka një etje të pashuar për të gëzuar jetën.
Ndoshta këto pasione të gërshetuara me njëra-tjetrën e bëjnë atë një ikonë të
njeriut modern. Edori nuk është i shkëputur nga zhvillimet në atdhe, pasi vjen
dhe për pushime, sikurse vitin e kaluar në 30-vjetorin e lindjes. Me gjithë
mallin që ka, nuk mban doreza të bardha, kur flet për problemet në shëndetësi:
“Do të kisha shumë dëshirë të studioja dhe të bëj bashkëpunime me shkencëtarë në
Shqipëri. Për fat të keq, sektori i shkencave të shëndetit, si dhe shumë sektorë
të tjerë, ka shumë probleme dhe me të vërtetë është trajtuar keq këto vitet e
fundit. Shpresoj në të ardhmen, me përparimin e Shqipërisë në të gjitha fushat,
t’i jepet më shumë rëndësi këtij sektori”. Ndërkaq, Edori lë përshtypjen se
dëshiron jo vetëm të bashkëpunojë me kolegët e tij që nga Kanadaja, por është i
gatshëm së bashku me shqiptarë të tjerë të shquar në shkencat e shëndetit të
rikthehet në Shqipëri. Edori thotë: “Gjatë studimeve në Amerikën e Veriut kam
takuar shumë shqiptarë që studiojnë në fusha të ndryshme. Për shembull, në
konferencën e fundit ku kam qenë nëntorin e kaluar në San Diego, Kaliforni, u
takova me një grup shqiptarësh që punonin në të njëjtën fushë (neuroshkenca) në
qytete të ndryshme si New York, Chicago, Cleveland. Shpresoj që do të krijohet
një politikë e rikthimit të trurit në atdhe, sepse jam i sigurt që të dyja palët
do të përfitonin”, – shkruan Edori.

Mon	Tue	Wed	Thu	Fri	Sat	Sun
	1	2	3	4	5	6
7	8	9	10	11	12	13
14	15	16	17	18	19	20
21	22	23	24	25	26	27
28	29	30	31