POEZI AMERIKANOLATINE

POEZI AMERIKANOLATINE


KILI



PABLO NERUDA
(1904-1973)






Pablo Neruda (Neftali Rikardo Rejes) u lind në Parral të
Kilit më 12 korrik 1904. Studion në Universitetin e Santiagos. 19 vjeç, boton
përmbledhjen e parë poetike: “Crepusculario”, e cila arrin një sukses mesatar.
Ndërsa vëllimi i tij i dytë poetik: “Njëzet poezi dashurie dhe një këngë
dëshpërimi”, e bën të njohur brenda e jashtë vendit. Pas shpërthimeve letrare u
mor me diplomaci. Më 1934 shkon në Spanjë si konsull në Barcelonë. Më 1950,
bashkë me poetin turk Nazim Hikmet fiton “çmimin ndërkombëtar për letërsi” të
Bashkimit Sovjetik. Tre vite më vonë shpërblimin “Stalin”, të cilin e “kthen
prapë” më 1956. Kthehet në atdhe, ku zgjidhet “Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve
të Kilit”. Më 1969 shkon ambasador në Francë. Më 1971 i jepet çmimi Nobel për Letërsi. Një vit më vonë, i
sëmurë nga kanceri, tërhiqet nga posti i ambasadorit për të përgatitur veprat e
mbetura në dorëshkrim. Më 11 shtator të po të njëjtin vit, në Kili hipën në fuqi
junta ushtarake e Pinoçetit. Një ditë më vonë “përdhunohet” shtëpia e tij në
Santiago, ndërsa më 24 shtator vdes. Gjatë jetës së tij Neruda shkruajti më
shumë se dyzet përmbledhje me poezi, përkthime dhe mijëra reportazhe e artikuj
të ndryshëm.


KTHIMI I SHOKUT





Kur shoku yt vdes
kthehet të vdesë brenda teje.
Të kërkon deri sa të të takojë
për ta vrarë ti.
Shënime mbajmë duke
ecur, duke biseduar, duke ngrënë,
rreth humbjes së tij.


S’është shumë me rëndësi ajo që i ndodhi.
Njerëzia e tërë peripecitë e tij i dinte.
Tani vdiq, mezi e përmendin.
Parakaloi emri i tij dhe asnjë nuk e ndaloi.


Por ai mbas vdekjes vjen,
që ta kujtojmë vetëm këtu.
Duke u lutur kërkoi sytë tanë.
S’donim që ta shihnim dhe s’e pamë.
Atëherë iku dhe tani s’kthehet.
S’kthehet më, s’e do më asnjeri.





QYTETI HUMBI



Si ecka ora pa u nxituar
duke ngrënë me kaq siguri vitet:
ditët rrush të vegjël kalimtarë janë
muajt vyshken të zhvarur prej vitit.


Ikën, ikën çasti drejt së kaluarës, i goditur
nga artileria më e vendosur
dhe papritur ngelet një vit për të ikur,
një muaj, një ditë dhe vdekja vjen në kalendar.



Asnjë s’mundi ta ndalonte ujin që rridhte,
’ndalonte as me dashuri as me mendime,
vazhdonte, vazhdonte të rridhte mes diellit dhe qenieve
dhe na vrau me kalimin e tij rrotullues.



Derisa brenda kohës rrëzohemi,
që na merr dhe të vdekur shkojmë,
të zvarritur, pa ekzistencë, pa patur as hije,
as hi, as fjalë. Dhe atje të gjitha ndalojnë
dhe në shoqërinë që brenda saj s’jetojmë më,
ngelën bosh rrobat dhe krenaria.