Feja, kombi dhe shqiptarët....!

A FEJA A KOMBI?



Pyetja:
Selamun alejkum. Deshta me dite, se rinia shqiptare sot me shume e perdore kombin se sa fejen, por kur i pyeti disa te rinj, me thone se feja shqiptare eshte shqiptaria. Por, une jam kunder, sepse feja e shqiptarit eshte feja ISLAME. Alejkum selam.

Falenderojmë Allahun dhe prej Tij ndihmë dhe falje kërkojmë. E lusim Atë që Pejgamberin ta lavdërojë dhe ta sigurojë.

Çështja e përkufizimit të fesë dhe kombit si nocione shoqërore, në kohën tonë është një temë tejet me rëndësi, për arsye se shumë prej njerëzve kanë rezerva të paarsyeshme ndaj përkufizimit të njërit nocion apo të dyve, dhe jo rrallëherë edhe i ngatërrojnë të kuptuarit e fesë dhe kombit deri në atë shkallë sa fillojnë të mendojnë se feja dhe kombi përballen dhe kundërshtohen njëri me tjetrin. Nganjëherë dikush anon nga njëra përballë tjetrës duke krijuar kështu një betejë mes dy gjërave që ato në realitet nuk atakohen fare.

Feja dhe kombi janë dy çështje të një drejtimi që nuk konfrontohen ndërmjet veti assesi dhe nuk i hy njëra në përmbajtjen e tjetrës në asnjë mënyrë.

Fe është programi i Allahut i zbritur për njerëzit, që u mëson atyre bazat e besimit si dhe mënyrën e jetësimit të atij besimi duke rregulluar raportet e njeriut me Krijuesin e tij, me vetën dhe familjen e tij si dhe me shoqërinë në përgjithësi.

Komb është një bashkësi e qëndrueshme njerëzish, e formuar historikisht në bazë të bashkësisë së gjuhës, të territorit, të jetës ekonomike dhe të formimit psikik, që shfaqet në bashkësinë e kulturës. Kjo që sot mund të jetë si sinonim i fjalës "etni".

Edhe pse nocioni komb bëhet i njohur shumë vonë në histori, domethënia e tij ekziston pas pasardhësve të Nuhut, alejhis selam. Ndërkohë që feja është e njohur dhe daton me njeriun e parë, babën e njerëzimit, Ademin, alejhis selam.

Thash se këto dy nocione nuk përballën njëri me tjetrin. Edhe gjatë historisë një gjë e tillë nuk ka ndodh.

Asnjëherë nuk ka ndodh që me emrin e ndonjë feje të ketë qenë për qëllim ndonjë bashkësi popullore e caktuar që flet një gjuhë të caktuar, në një territor të caktuar etj., por gjithmonë me fe është pas për qëllim besim i caktuar, me rituale të caktuara të adhurimit, me simbole të caktuara etj. E kundërta ka ndodhur. Me emrin e fesë së caktuar ka raste që njerëzit kanë emëruar edhe kombin e tyre, nga dashuria që kanë pasur për fenë e tyre. Siç është rasti me çifutët që e quajnë kombin e tyre me nocionin e fesë jehude, apo rasti i boshnjakëve që quheshin muslimanë. Në këto dy raste kemi një emër që mund t'i ketë të dy kuptimet; atë fetar dhe tjetrin kombëtar. Pra banori i Bosnjës mund të ishte musliman dhe musliman. Po të kishte besim tjetër p.sh. do të ishte qytetari i Bosnjës ortodoks me fe, musliman me komb. Pra shihet qartë se nocioni i kombit prapë nuk është ngatërruar me atë të fesë.

Megjithatë feja dhe kombi janë çështje të ndara njëra me tjetrën dhe nuk kanë kundërshti në mes veti. Po ashtu njëri nocion nuk mund ta zëvendësoj tjetrin, pasi që përmbajtja dhe kuptimet janë të ndara.

Në botë kombe ka më shumë se fe. Shumë kombe (etni) mund të kenë dhe praktikisht kanë një fe. Po ashtu brenda një kombi mund të ketë pjesëtarë të feve të ndryshme.

Mund të bëhet një pyetje tani. Si u bë që Krijuesi i njerëzisë të jetë Një i Vetëm dhe pastaj të linden popuj (kombe) e fe të ndryshme? Kësaj pyetje do t'i përgjigjemi në pjesë të veçanta sa i përket feve dhe kombeve.

Së pari krijimi i shumë kombeve, racave, gjuhëve etj. kjo gjë nuk është bë me rastësi. Gjithçka nga krijesat e Zotit është e krijuar në familje e lloje të ndryshme. Dhe kjo është prej begative që Allahu i krijoi për njerëzimin. Në Kur'an thotë: "A nuk e sheh se Allahu lëshon nga qielli ujë, e Ne nxjerrim me te fruta, ngjyra (lloji) e të cilëve është e ndryshme." (Fatir, 27)

A nuk e sheh mollën p.sh. sa lloje janë të këtij fryti, të cilat kanë ngjyra madje edhe shije të ndryshme jonatane, delishese, të gjelbër, të egër etj. Pastaj rrushi i bardhë e i zi, si dhe llojet e tyre. Pra nga çdo lloj i pemëve dhe i perimeve kemi lloje dhe ngjyra të ndryshme, me shije të ndryshme, speca të gjatë, dollma, pastaj djegës, jodjegës etj.

Allahu në vazhdim të fjalës së Tij të sipërpërmendur thotë: "Edhe nga njerëzit, nga gjallesat, nga kafshët po ashtu ka të ngjyrave të ndryshme." (Fatir, 28)

E gjithë kjo llojllojshmëri nuk është gjë tjetër vetëm se një mjeshtri e përsosur e Allahut, Krijuesit të gjithësisë. Dallimi i njerëzve në pamje, ngjyrë etj. nuk është rezultat i angazhimit të prindërve, ose vullnet i tyre. Si erdhi deri te ndryshimi i gjuhëve kur e gjithë njerëzia është prej një babe dhe prej nëne? Athua vallë, kanë komunikuar me fëmijët e tyre në më shumë se një gjuhë! Pa dyshim se këtu ka argumente të qarta për njerëzit që të kuptojnë madhërinë e Allahut siç thotë: "Nga argumentet e Tij është krijimi i qiejve dhe i tokës, ndryshimi i gjuhëve tuaja dhe i ngjyrave tuaja. Pa dyshim në këtë ka argumente për shkencëtarë." (Err-Rrum, 22)

Tani, llojllojshmëria e kulturave bujqësore është e qartë se është dhunti e madhe e Zotit për të poseduar njerëzit shije të ndryshme. Shtrohet e pyetja, pse të ketë llojllojshmëri në njerëz? A nuk ishte më mirë që njerëzit të jenë një lloj me një ngjyrë, më një gjuhë ose thënë më shkurt që e gjithë njerëzia të jetë një komb? Kësaj pyetje i përgjigjet Allahu në Kur'an kur thotë: "O njerëz, padyshim Ne ju kemi krijuar prej një mashkulli dhe një femre dhe ju bëmë popuj e fise që të njiheni." (El Huxhuratë, 13)

Pra nga gjithë kjo u pa se Allahu ka dëshiruar që njerëzit të jenë kombe të ndryshme me gjuhë dhe ngjyra të ndryshme duke mos favorizuar ndonjë komb mbi një tjetër. Në këtë mënyrë të gjithë njerëzit janë të barabartë te Allahu. Athua si qëndron puna me fetë, besimet? Përderisa Allahu i ka krijuar njerëzit në kombe të ndryshme a do të thotë kjo se Ai ka zbritur po ashtu programe të ndryshme të besimit dhe adhurimit?

Një gjë duhet ta kemi parasysh se ndryshimi i gjuhëve dhe i ngjyrave të njerëzve nuk erdhi nga njerëzit dhe vullneti i tyre, por kjo ndodhi nga dëshira e Allahut, Krijuesit të gjithësisë. Andaj çfarëdo vendimi lidhur me fetë, prapë duhet të jetë nga Allahu.

Së dyti, sa i përket ekzistimi i shumë besimeve duke qenë një Krijues i Vetëm, nuk është kjo çështje sikur që ishte me kombet. Pa marr parasysh shijet e ndryshme që i kanë fruta të caktuar të një familjeje madje të një lloji, të gjitha janë krijuar për një qëllim e ai është që njeriu si krijesë më e privilegjuar të ketë ushqime të mjaftueshme me shije jo monotone, por të llojllojshme. Ose pa marr parasysh llojllojshmërinë e kafshëve të ndryshme, të gjitha Allahu i krijuar në shërbim të njeriut si mjete bartëse, produkte ushqyese etj. Pra të gjitha krijesat e krijuara përpos njeriut janë krijuar për t'i shërbyer njeriut. Kështu qëndron puna edhe me njerëzit. Pavarësisht nga dallimet e njerëzve në baza gjinore, racore, etnike etj. të gjithë janë krijuar për një qëllim të caktuar e ai është jetesa duke e njohur dhe adhuruar Krijuesin Absolut, Allahun e Lartësuar. Siç thotë në Kur'an: "Unë nuk i krijova xhinët dhe njerëzit për tjetër pos që të më adhurojnë." (Edh Dharijatë, 56)

Muxhahidi[1] ka thënë se fjala "adhurojnë" në ajetin kur'anor të përmendur ka për qëllim "të më njohin Mua".

Në këtë kontest duhet të përmendim se Allahu i Madhërishëm asnjëherë nuk ka zbritur për njerëzimin në asnjë kohë fe tjetër dhe program tjetër të besimit pos Islamit. Ai nuk i ka dalluar njerëzit me besim të ndryshueshëm në qenien e Tij e as në jetën e pasvdekjes, në Ringjallje, kur dihet se këto gjëra janë të pandryshueshme dhe nuk mundet që për një popull të ketë paraqit vizion tjetër të ringjalljes, llogarisë, xhenetit, xhehenemit etj. në krahasim me popujt të tjerë vije fjala, kur dihet se të gjithë njerëzit përnjëherë do të ringjallën dhe në një vend. Prandaj edhe do t'i përjetojnë të njëjtat momente. Kështu qëndron edhe çështja e vetë Allahut. Nuk ka mundësi, që dikush të ketë lajme jo të njëjta për Krijuesin e tij si dhe raportet që duhet t'i ketë krijesa me Të, nga dikush tjetër kur dihet se Krijuesi i të gjithëve është Një i përbashkët. Kjo madje do të ishte e padrejtë. "E Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt." (El Kehf, 49) Pra Allahu gjithmonë ka zbritur një besim, një fe, edhe nëse kanë ndryshuar format e praktikimit, duke qenë të njëjtat baza të adhurimit.

Ekzistimi i shumë feve sot në botë, nuk është fakt se Allahu i ka zbritur apo miratua të gjitha ato besime. Ato fe janë rezultat i pjellës së mendjes së njeriut, në të shumtën e rasteve, por edhe ndërhyrje e mendjes së njeriut në mënyrë të padrejtë në shtrembërimin e fjalës së Zotit, e cila edhe ashtu më vonë u shfuqizua me zbritjen e Kur'anit, siç është rasti me jehudizmin dhe krishterizmin. Në këto mënyra erdhi çdo besim, përveç besimit islam, i cili erdhi i zbritur nga Allahu dhe origjinaliteti i tij mbeti i garantuar nga Allahu deri në fund. Për këtë arsye Allahu ka thënë sa i përket Islamit: "Vërtetë fe te Allahu është Islami." (Ali Imran, 19) Pra fe të cilën e njeh, e konsideron, me të cilën veprat i pranon, me të cilën adhurohet Allahu është vetëm Islami.

Me gjithë këtë që u tha vijmë në përfundim se ekzistimi i shumë kombeve, është prej begative të Allahut, por nuk është kështu edhe ekzistimi i feve. Pra Allahu i krijoi njerëzit në kombe të ndryshme, ndërsa ata i pranon me të vetmen fe të zbritur nga Ai me fenë islame. Ai thotë në vazhdim të ajetit ku tregoi qëllimin e ndarjes së njerëzve në popuj e fise: " O njerëz, padyshim Ne ju kemi krijuar prej një mashkulli dhe një femre dhe ju bëmë popuj e fise që të njiheni e s'ka dyshim se tek Allahu më i ndershmi ndër ju është ai që më tepër i përmbahet dispozitave. Allahu është shumë i dijshëm dhe hollësisht i njohur për çdo gjë." (El Huxhuratë, 13)

Sikur që tregoi në ajetet ku përmendi llojllojshmërinë e krijimi të frutave, kodrave, njerëzve, gjallesave dhe kafshëve, pasi i përmendi të gjitha këto, Allahu vazhdoi të thotë: "Po Allahut ia kanë frikën (i përmbahen dispozitave të Tij) nga robërit e Tij, vetëm dijetarët. Allahu është mbi gjithçka dhe është mëkatfalës." (Fatir, 28) Vetëm dijetarët që e njohin realitetin e krijimit të tyre dhe raportet që duhet ndërtuar me Krijuesin e tyre, vetëm ata dinë t'i kenë frikërespekt të merituar Allahut Fuqiplotë. Pra të gjithë njerëzit para Allahut janë të barabartë në baza kombëtare apo etnike, por jo edhe fetare. Të pranuarit te Allahu në baza fetare janë ata që dinë t'i përmbahen dispozitave të Tij, modalitetet e të cilave janë sqaruar vetëm në Islam. Pejgamberi, lavdërimi dhe paqja e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: "Nuk ka merita arabi mbi joarabin, e as joarabi mbi arabin, as nuk ka merita i kuqi mbi të ziun e as i ziu mbi të kuqin, përveç me devotshmëri."[2]

E gjithë kjo që u tha është e mjaftueshme për të kuptuar se Allahu nuk i pranon besimet e kota, të cilat nuk kanë baza të origjinalitetit se janë të zbritura nga Krijuesi i gjithësisë edhe pse ato përmbajnë program të besimit e të adhurimit. E çfarë është çështja me emërtime se një komb të jetë fe, i cili si komb madje fare nuk përmban asnjë element që t'i përngjajë ndonjë besimi qoftë edhe i rrejshëm? Si p.sh. të thotë dikush se feja e shqiptarit është shqiptaria. Shqiptaria apo shqiptarizmi nuk është fe dhe askush nuk ka pretenduar se ai të jetë i tillë. Shqiptaria është një tërësi kombëtare, të cilës i takojmë ne si komb, dhe krenohemi se jemi të tillë.[3] Shqiptaria si etni, nuk paraqet ndonjë vizion fetar se si të besohet, si do të jetë jeta e fundit, si është Krijuesi i gjithësisë etj.

E sa i përket thënies së Pashko Vasës, i cili ka thënë: "mos shiko kisha as xhamia se feja e shqiptarit është shqiptaria", kjo thënie është politike subjektive assesi objektive. Me këtë thënie i përmenduri ka pasur për qëllim që të mos bëhen fetë shkak për përçarjen e kombit shqiptar. Ai ka qenë i ditur se shqiptaria, si dhe asnjë etnitet tjetër në botë, nuk e ngop ndjenjën fetare as të atyre që kanë fe dhe ideologji njerëzore, e lëre më të muslimanëve të cilët kanë esnafori në këtë drejtim.

Pra të jesh shqiptar i mirë e i devotshëm dhe vetëm i tillë, kjo gjë nuk të ndihmon asgjë para Allahut pasi që të mungon adresa e drejtë e besimit. Ndërkaq të jesh musliman i mirë, me automatizëm do të jesh edhe kombëtar i mirë, cilësdo etni t'i takosh, madje kjo gjë nuk të atakon me etni të tjera dhe si i tillë do të jesh shumë paqësor. Nëse dikush thotë se edhe feja të atakon pra me fe të tjera edhe nëse je paqësor me kombet të tjera! Ne i themi se feja Islame nuk nxit konflikte as në baza të besimit. Por nëse një gjë të tillë e kërkon nevoja, atëherë ia vlen të atakohesh me fe të tjera kur të rrezikohet feja islame, sepse Allahu nuk të pranon me besime të tjera, por vetëm me Islam, ndërkohë që Allahu të pranon me çfarëdo kombi.

Nuk guxon njeriu i thjeshtë e aq më pak ndonjë intelektual që t'i krijojë vetës një komoditet duke u mbështetur se është një atdhetar i mirë dhe kjo gjë do t'i mjaftojë edhe për Botën Tjetër. Besimi the feja të bën të qëndrosh i rehatuar edhe në këtë botë, edhe nëse i takon ndonjë kombi të përbuzur. Andaj kujdes të veçantë në këtë çështje para se të bëhet vonë.

E Dashuruar shkruajti:A FEJA A KOMBI?



Pyetja:
Selamun alejkum. Deshta me dite, se rinia shqiptare sot me shume e perdore kombin se sa fejen, por kur i pyeti disa te rinj, me thone se feja shqiptare eshte shqiptaria. Por, une jam kunder, sepse feja e shqiptarit eshte feja ISLAME. Alejkum selam.

Ky kundershtim me kete arsyetim me duket sikur te vije nga nje dallendyshe,e cila sot eshte ketu,neser diku tjeter,varesishte prej temperatures,dmth s'ka vendqendrim-baze.Sikur te thoje feja e njerezimit eshte Islami,atehere megjithse s'do pajtohesha menjehere vetem me kete fraze,te pakten nuk do te kundershtoja ne kete menyre.
Ata qe te kane thene se feja e shqiptarit eshte Shqiptaria,ndoshta kane pasur nje arsye,sikur se kam une kur e perdore ne kete menyre.

Çfarë po ndodh me fenë? Cila është e vërtetë: dobësimi i prezencës së
fesë në botë, apo siq po thuhet e shkruhet kudo, përhapja e saj? Dhe,
nëse është e vërtetë, a jemi duke humbur, nëse po çka jemi duke humbur,
apo jemi duke fituar dhe nëse po, çka jemi duke fituar me dobësimin apo
përhapjen e fesë?


Çfarë po ndodh me fenë? Cila është e
vërtetë: dobësimi i prezencës së fesë në botë, apo siq po thuhet e
shkruhet kudo, përhapja e saj? Dhe, nëse është e vërtetë, a jemi duke
humbur, nëse po çka jemi duke humbur, apo jemi duke fituar dhe nëse po,
çka jemi duke fituar me dobësimin apo përhapjen e fesë? Këto dhe shumë
pyetje tjera janë pyetje me rëndësi ndërsa shumë më e rëndësishme është
shtjellimi i tyre; sa më drejtë dhe sa më shpejt!

Nëse themi se
feja është duke u dobësuar, atëherë për ta kuptuar mirë problemin duhet
bërë një analizë më e thellë shkaqeve të dobësimit të besimit religjioz
që po ndodh Lindje e Perëndim. Dimë se Lindja ishte dhe mbeti djepi i
religjioneve ndërsa jeta e popujve të orientit ende pretendon të jetë e
udhëhequr nga besimet fetare. Mendojmë se një ide e tillë është
megjithatë e paqëndrueshme; ne nuk duhet të përziejmë fenë me
religjiozitetin ndaj diçkafit, apo orthodoksizmin e ngushtë me
bestytëninë e që me gjuhën e shkencës quhet supersticion. Jeta fetare,
në formën e saj që duhet të jetë, jo shpesh herë praktikohet si duhet.
Njeriu zakonisht udhëhiqet nga një masë e caktuar e vetëpërmbajtjeve të
nxitura nga një instinkt biologjik i cili kryesisht paraqitet si nxitje e
një shpirti funksional i mbështetur në një moralizim pozitiv dhe i
krijuar përgjatë një përvoje të gjatë të tradicionalizmit social.

Nga
ky këndvështrim duhet të shikojmë edhe lëvizjet e këtyre viteve të
fundit që bëhen pro dhe kontra fesë. Në kuptimin e zakonshëm, besimi
(iman), ritet (ibadeti) dhe përvoja religjioze (texhrube el-dinije) për
nga forma e tyre, për njeriun mund të konsiderohen ushqimi i vetëm
spiritual i tij. Nuk është gabim të thuhet se energjia e civilizimit
modern në një masë ndikoi në dobësimin e energjisë së besimit edhe tek
njerëzit më religjioz; themelet e kërkesave dhe nevojave që njeriu i
kishte më parë u lëkundën, ndërsa kërkesat dhe nevojat e reja ende nuk
po realizohen. Stresi dhe tendosja e jetës moderne, u shtua edhe më
tepër sidomos pas përhapjes së automatizmit, kohë në të cilën e kaluara
po i nënshtrohet një provimi të rëndë. Nga ana tjetër raportet e vjetra
shoqërore (tradicionalja) ose u shkatërruan ose janë në rrugë të një
shkatërrimi rapid. Përgjatë një tendosje të tillë, lidhjet familjare
gjithashtu po tendosën. Individët, individualisht po përqendrohen para
kompjuterëve më shumë se sa që po dëshirojnë jetën kolektive të cilën e
kishin më parë.

Aspektet fetare të cilat kishin lidhje të ngushta
me jetën familjare dhe shoqërore gradualisht po dobësohen; civilizimi
modern intensifikoi luftën për ekzistencë ndërsa kodi prevalent i tij "
Everyone for himself and devil take the hindmost" sa vije po bëhet më i
fortë. Si rezultat i ndryshimeve të tilla, transformimet e jetës së
njeriut me të gjitha aspektet e saj, për momentin nuk janë temë me të
cilën do të merremi në këtë artikull të shkurtër. Këtë mund ta
shtjellojmë në ndonjë vend tjetër. Ky artikull më tepër mund të jetë
tërheqës për ata që fesë i rrinë karshi e sidomos për agnostikët dhe
nacionalistët të cilët me vështirësi besojnë në fondamentet e fesë
pikërisht për shkak të zhvillimeve të jashtme të cilat vazhdimisht
avancohen nga politikat ditore dhe nevojat materiale të jetës së sotme.
Paraja, po shihet se do të bëhet postulat i jetës së ardhshme, së paku
kështu duket sot.

Raporti i intelektualit me dijen po dobësohet,
ndërsa dija po ndjehet e anashkaluar nga intelektualët. Bindja e
intelektualit modern në para dhe nacionalizëm është duke u thelluar dhe
duke marrë një formë të çuditshme. Kur i thuhet atij se feja është diçka
e çmuar, ajo nuk duhet të shahet, nuk duhet të nënçmohet, sepse për nga
brumi i saj ajo është e natyrshme, ndërsa e mbinatyrshme për nga
prejardhja, reaksioni i parë i tij ka ton mosbesimi dhe neverie kundër
fesë dhe atij që flet për fenë. Për te, natyra materiale është çdo gjë,
ndërsa mbinatyra dhe tejnatyra janë gjëra të cilat i takojnë imagjinatës
dhe besëtytnive. Kur ai punon, nëse punon të kuptoj fenë edhe nëse jo
rrënjësisht dhe drejt, gjithë atë që mund ta thotë dhe vlerëson si të
dobishme është aspekti moral i fesë, andaj edhe mund të çmon ndonjërin
nga prijësit fetar, ndoshta për shkak të rolit të tyre patriotik që
bartën këta njerëz përgjatë historisë. Nëse në të kaluarën feja ka qenë
mbështetje për moralitet dhe drejtësi sociale, kjo mbështetje pse të mos
vazhdon edhe sot?! Mbështetja e tillë duhet të vazhdoj, sepse, mendojmë
ne, ende mund të besohet se ajo ka potenciale të luaj rolin e
rregulluesit të kokëçarje dhe problemeve sociale të njeriut.

Pyesim,
a thua a janë politikat ditore dhe paraja si të vetme të afta dhe
mbështetje të mjaftueshme për një jetë të mirëfilltë, me prosperitet dhe
pa kokëçarje? Nëse vala e zhvillimeve shkencore të shekullit të kaluar
me gjithë automatizimin e jetës që u arrit në këto dy dekadat e fundit
ka shpallur Perëndimin -ashtu siç edhe po pretendon të jetë Zoti i
natyrës- nuk ka arritur së paku të reduktoj problemet sidomos sociale të
jetës sonë, atëherë, a nuk është e arsyeshme thirrja për ndihmë të
diqkafit jashtë hemisferës njerëzore? Shkurt, a nuk është më se e
nevojshme t’i kthehemi fesë së mirëfilltë, pa diskutuar tepër rreth asaj
se kush ka më tepër të drejtë?

Askush nuk dyshon në atë se
mbisundimi i natyrës që është arritur viteve të fundit, i tejkalon edhe
imagjinatat e dijetarëve më të mëdhenj që kanë jetuar në të kaluarën.
Materialistët e mëhershëm besonin se me zhvillimet shkencore e racionale
do të mënjanohen edhe problemet e jetës sonë. Ata ndoshta patën të
drejtë. Industrializimi njeriun nuk e mashtroi; atij i prezantoi një
sërë të mirash materiale. Mirëpo, ata u mashtruan atëherë kur besuan se
me zhvillimet e tilla do të mund të rregullojnë, mënjanojnë e në fund
edhe të zhdukin përgjithmonë problemet morale e shpirtërore të cilat
dita ditës po shtohen. Evropa Perëndimore pjesërisht po e sheh, nëse
vërtetë është duke e parë, se çështjet e moralitetit dhe të shpirtit nuk
janë aspak më të pavlefshme se ato çështje nëpërmes të cilave mund të
ngopim instiktin tonë biologjik.

Jo vetëm dy luftërat botërore,
por sidomos luftat e viteve të fundit, luftat serbe mbi popujt e
pambrojtur të Ballkanit janë argumente të mjaftueshme të një çrregullimi
shpirtëror, psikik të raporteve mes asaj se cilit segment të jetës
duhej t’i jepej prioriteti më tepër. Doktrinat nacionaliste, sidomos ato
të serbëve të Sveti Savës të cilat në fund të fundit justifikonin veten
si të drejtë e të cilave i paraprijnë filozofitë e çmendura të
Qubrilloviqëve, Andriqëve dhe talebeve të tyre, me “praktikantin” e
këtyre doktrinave Sllobodan Millosheviq, Ballkanit e sidomos popullit
shqiptar i shkaktuan dhimbjet më të mëdha që ndonjëherë i patëm në
historinë tonë.

Në mungesë të një Niche-je i cili në kohën e tij
kishte pas hedhur teorinë e paraqitjes së super njeriut me çizme të
gjata me maje dhe i cili do të shqelmonte vlerat antinjerëzore të këtyre
doktrinave të çmendura, shqiptari, në mungesë të gjithë kësaj iu kthye
dhe edhe më tutje po i kthehet Allahut dhe vetvetes. Kthimi kah feja dhe
luftat për atdhe, për gjithë shqiptarët mund të jetë përgjigjja më
adekuate ndaj nevojave jetike të së tashmes dhe ardhmërisë së tyre.
Brohoritja nëpër shekuj e Shekspirit “të jesh apo të mos jesh”, tek
shqiptarët duhet të realizohet pikërisht në këtë kohë. T’i mbështetemi
Allahut apo të mos ekzistojmë, të luftojmë për trojet tona apo kurrë mos
t’i kemi më.

Thirrjet e kamotshme e sidomos të kohëve të fundit
për ndërrimin e fesë, për kthimin kah krishterimi, përpjekjet e errëta
për largimin e Islamit nga trojet tona, janë thirrje dhe përpjekje tejet
të vrazhda për shpirtit tonë. Çudit fakti që thirrjet e tilla disa herë
na vijnë nga penat dhe gojët e intelektualëve, historianëve dhe
shkrimtarëve të njohur për të cilët kemi qenë në gjendje edhe poezi të
thurim. Ato janë damka të një moraliteti skllevërish. Ato janë dorëzim
total para historisë. Si është e mundur që në vend se ti rrekemi punës
dhe të ndërtojmë vetveten dhe rrethin në përputhshmëri me kërkesat e
kohës, por pa ndërruar lëkurën sa herë që dikujt i teket si i çmenduri
pas kosit, këta njerëz thjeshtë na thërrasin të ndërrojmë karakteret
tona, të ndërrojmë kulturën tonë, traditën, të kaluarën, të tanishmen,
të ndërrojmë gjakun dhe trurin tonë. Ata po thërrasin që ne të ndërrojmë
historinë tonë.

Kjo thirrje, shumë herë nëpër histori, popujve
të ndryshëm i ka kushtuar me gjak dhe jetët e miliona njerëzve. Në këtë
rast, edhe moraliteti i zotërisë i cili iu fryn këtyre gabzherrëve, atij
zotërisë që veten po e quan zotëri dhe i cili po qëndron pas gjithë
këtyre zërave të shterur në trojet shqiptare, edhe ky zotëri pra,
shpirtin e tij mund ta ketë mbështetur tek një performancë e errët e
cila jo vetëm Ballkanin, jo vetëm Evropën por tërë botën një kohë të
gjatë e mbuloi me terrin e luftave.

Sot feja në trojet shqiptare
sulmohet nga nacionalizmi pikërisht për shkak të fitoreve të fesë. Edhe
pse shekulli i 20-të konsiderohet shekulli i krijimit të kombeve që deri
në një masë pranuan nacionalizmin si fe, prapë se prapë beteja e
nacionalizmit kundër fesë dalëngadalë po humbet. Nevojat e njeriut të
sotshëm tejkalojnë kufijtë e mundësive të nacionalizmit. Sot njeriu, më
tepër se për çdo gjë tjetër ka nevojë për një ushqim shpirtëror, ushqim
të cilin as për së afërmi nuk po mund t’ia servojë nacionalizmi. Nëse
shpirtit i flasim me gjuhën e nacionalizmit, çfarë t’i themi kur ai donë
to dojë dhe nuk donë të urrej? Çfarë t’i thuhet anës shpirtërore të
njeriut kur ajo është lodhur me thirrjet për urrejtje dhe lufta ndaj të
tjerëve?

Meqë jemi këtu, pra meqë po flasim për (dis)harmonitë
mes nacionalizmit dhe fesë, tani është më se e rëndësishme të
parashtrojmë një pyetje: A thua a duhet t’i tejkalojmë apo anashkalojmë
limitet e nacionales dhe nacionalizmit e që nga andej të dalim në
rrafshet internacionale nga ku do të shikojmë në kombet si diçka të
panevojshme? Përgjigja jonë është negative. Assesi. Përpjekjet tona për
emancipimin kombëtar duhet të intensifikohen, tek e fundit jemi në lojë
me nacionalistët e kombeve tjera, porse syrin tonë ta përqëndrojmë
lartë, atje ku qëndrojnë vlerat e përbashkëta njerëzore, atje ku Allahu
dëshiron t’a sheh krijesën e tij njeri.

Të arrihet një gjë e
tillë, nuk është qështje e një dite apo jave. Aty duhet bërë shumë punë
dhe vazhdimisht të punohet. Aty duhet të analizohen edhe feja edhe
nacionalizmi dhe që të dyja këto duhet të filtrohen nga barbarizmat dhe
gjërat e panevojshme. Pikësëpari, bërthama e fesë në realitet duhet
ndarë nga besimi gjysmak spektral si dhe nga besimet pseudo-shkencore të
cilat kanë inkorporuar vetveten në organizmat më vital të fesë.

Feja,
tani e tutje duhet të ndërtohet dhe përqendrohet mbi bazën e vet
origjinale dhe të ndalet së interferuari me vetëm shpjegimet e fakteve
dhe fenomeneve të natyrës kinse ajo është diçka shkencore. Duhet
pranuar, nacionalizmi në përgjithësi i cili u zhvillua përgjatë
zhvillimit historik të njeriut gjithashtu dha një kontribut të çmueshëm
në sfera të ndryshme të qenies njerëzore; mos të harrojmë se edhe
materializmi nga ana e vet i dhuroi njerëzimit shumë gjëra, pikërisht
duke ndihmuar në pastrimin e asaj të sotme nga e kaluara e mbushur plot e
përplot me stërmadhime të panevojshme historike, religjioze e sociale.
Përgjatë kohës sa ishte materializmi në skenë, sidomos në Evropë,
shkenca pushoi së qenëri prodhim dhe vegël e kishës dhe teologjisë.
Religjionet e mbështetura vetëm në mrekulli pushuan së thirruri në
mendjen e ndrydhur kishtare religjioze, ato më nuk kishin mundësinë të
mbështeteshin në besimin mbi misteret apo dramat historike, të
dekretuara shekuj me parë.

Nacionalizmi ka një vështrim tepër të
përkufizuar dhe defektiv mbi ngjarjet në histori. Përpjekjet e tërbuara
të tij janë të orientuara kah shpjegimi i historisë vetëm si një aspekt i
principeve të “të fortit” dhe “të timit”. I dobëti dhe ajo që nuk është
e imja, tek studimet nacionaliste nuk kanë vlerën e as tretmanin që
duhet ta kenë. Është e padrejtë të pretendohet se duhet të ekzistojë
vetëm i forti apo se është e drejtë vetëm ajo që është e imja. Tek
nacionalistët bota shkencore në realitet është një matematikë “e imja”
ndërsa të gjitha proceset historike “të tjetrit”, nëse jo të asgjësohen,
ato duhet të reduktohen në terma të inferioritetit. Hipotezat e tilla
janë tejet të papërmbajtura, të ngushta për nga komprehensioni aq më
tepër kontrare ndaj observimeve të ligjeve të jetës ku revoltat
nacionale po përhapen më shumë se kurrë më parë. Në fund të fundit po
shihet se humania nuk mund të shpjegohet nga bazat nacionaliste. U
vërtetua gjithashtu se këto dy botët i takojnë dy dimensioneve të
kundërta mes vete të ekzistencës të udhëhequra nga kategoritë
distinktive dhe të ç’thurura e të posaçme vetëm për to. Kështu, si
rezultat i gjithë kësaj, janë të paevitueshme plasaritjet dhe luftat mes
popujve pikërisht mes “times” dhe “tëndes”, ndërsa unikati i pikëpamjes
humane shkencore të lëkunden në themelet e saja.

Studimet
intensive që po bëhen vazhdimisht tregojnë se në botën e nacionalizmit
njeriu nuk çmohet dhe nuk pranohet më tepër se një instrument nacional.
Ideja nacionaliste e reduktoi njeriun në epifenomen, në një produkt i pa
dobishëm për njerëzimin i cili dirigjohet vetëm nga ndjenjat nacionale
ku aksionit për të mirën e përgjithshme i humbet forca e stimulimit.
Shkencërisht, në nacionalizmin e verbër vetëdija e shëndoshë s’ka më
kurrfarë rëndësie e as domethënie si nevojë për të dashur të tjerët. Siç
kuptohet gradualisht, as feja pra nuk mund të shpjegohet nga pikëpamja e
nacionalizmit, aq më pak nga pikëpamja e nacionalizmit të verbër që
është prezent sidomos në Ballkan. Thirrjet për kinse rehabilitimin e
fesë nga këndvështrimet nacionaliste janë të dështuara aq sa janë të
dështuara edhe thirrjet dhe kërcënimet e herëpasherëshme për ndërrimin e
fesë apo largimin e Islamit nga trojet shqiptare.

Logjika e cila
po udhëhiqet nga një shpirt i tillë, në realitet i ka rrënjët tek
shkollat sllave në të cilat u hulumtuan nuancat nëpërmes të cilave do të
zhduknin popullin shqiptar nga trojet e tyre. Dëbimi i afër një milion
shqiptarëve nga vendet e veta, nga Toplica dhe tokat tona tjera të
shtrenjta, në realitet ishte nisur pikërisht me metodën e ndalimit të
fesë, ndërrimit të saj dhe krishterimit të kombit. Duke mos mund të
durojnë këtë dhunë satanike shqiptarët u shpërngulen nëpër tokat e
shterpuara të Anadollit. Ani pse shqiptarët atje dhanë një kontribut të
pashoq për të ndërtuat dhe ngritur një ditë Turqinë në këtë pozitë ku
është tani, ata hekën të zinjtë e ullirit deri sa mbijetuan nga dhuna e
paparë në historinë e Ballkanit. Ngjarjet e së kaluarës sonë, pastaj
shtypjet që po i bëhen këtij populli, pikërisht duke ndrydhur nuancën
religjioze të shpirtit të tij, me kalimin e kohës e sidomos sot, në
mendjen e njerëzve po gdhendet mendimi se feja dhe teologjia në
përgjithësi nuk mund të mbesin vetëm spektatore pasive e as thjeshtë
instrumente nacionaliste të botës së ngushte të kinse
patriot-nacionalistëve. Dhe nga këtu nxjerret përgjigja se përse sot me
të madhe rinia dhe bota po i kthehet fesë në përgjithësi a Islamit në
veçanti.

Dhe për fund, shqiptarët duhet ta kenë të qartë, sidomos
ne që dimë të vlerësojmë nevojën për fe dhe të qenit tonë shqiptar. Të
gjithë ne duhet ta dimë se Zoti i Cili neve na mbron dhe i Cili
modifikon vlerat e moralit është i gjallë. Ai nuk vdes kurrë, prandaj
Ai, sikur gjithmonë edhe tani neve do të na ndihmojë. Me një kusht: Që
Atë ta duam dhe respektojmë, tek e fundit “Ai nuk ndryshon (për të mirë)
gjendjen e asnjë populli, përderisa ai popull nuk fillon që vetveten ta
ndryshojë”. (Kuran; 13:11).

Dr. Mustafa Bajrami

Besoj se s'do të ketë patur ndonjë çast tjetër historik për shqiptarët si ky i sotmi, ku të peshohet për to me kandar raporti mes kombit dhe fesë, mes dashurisë ndaj asaj së cilës i lidh trashëgimia, gjaku, gjuha, historia e përbashkët e që quhet kombësi dhe mendje-animit të tyre ndaj përkatësive të tjera që quhen fetare. Në një Europë Juglindore ku kufiri midis kombit dhe fesë është jo vetëm i padukshëm por herë herë feja dhe kombi përzihen aq keq sa në vend të flasim për boshnjak të besimit musliman, më e udhës është gjendur shprehja shtet mosleman për shtetin e krijuar pikërisht nga banorët e Bosnjës që i përkasin besimit islam. Më të paktë si numër, dy përbërësit e tjerë të popullsisë përbërëse të Bosnjës janë më shumë kroatë sesa katolikë apo më shumë serbë sesa të krishterë ortodoksë.
Nga ky dualitet nuk bën përjashtim as Greqia si shteti më i hershëm i Eurpës
Juglindore që tashmë është pjestar i Bashkimit Europian. Gjer së fundi grekërve nuk u mjaftonte të ishin veç grek, ngaqë ata shënonin në pasaportë edhe përkatësinë fetare. Bile edhe raportet ndërmjet shteteve të Europës Juglindore në pjesën më të madhe të tyre janë ndërtuar në bazë të simpative fetare. Vetëm shqiptarët bëjnë përjashtim nga rregulli. Që nga Rilindja Kombëtare shqiptare e këndej nuk mund të gjejmë ndonjë çast historik (veç periudhës komuniste) ku shqiptarët të kenë vendosur ndjenjat fetare apo ideale të tjera mbi ato kombëtare. Të paktën, shqiptarët kanë qenë gjithmonë të ndërgjegjëshem për padrejtësitë e fuqive Europiane ndaj tyre dhe gjithmonë janë simpatizuar me shqiptarët që vendimet e të tjerëve i lanë jashtë kufijëve të shtetit kombëtar shqiptar.
Sot, kur ka ardhur çasti i krijimit të shtetit të dytë të shqiptarëve në Europën
Juglindore (që do të riparonte një pjesë të padrejtësive të bëra ndaj kombit shqiptar), beteja është zhvendosur pikërisht tek raporti komb-fe. Shqiptarët nga ana e tyre theksojnë atë që është e vërtetë: faktin që ata në radhë të parë e mbi të gjitha janë shqiptarë para se të jenë muslimanë, apo të krishterë ortodoksë e katolikë. Por të interesuarit (bizantinët serbë, grekë, etj.) dhe të painteresuarit për pavarësinë e Kosovës duan me çdo kusht të dëgjojnë ose të theksojnë pikërisht të kundërtën: që shqiptarët janë muslimanë dhe me pavarësinë e Kosovës krijohet një shtet me mbi 90 % të popullsisë muslimane.
Nënkuptimi, aty ku nuk shprehet hapur, është i qartë: "Amerikanë e Europinaë! Mos krijoni një shtet musliman në zemër të Europës, një shtet feja e të cilit është në luftë me ju...". Shqiptarët shohin tek amerikanët aleatin e tyre të natyrshëm dhe amerikanët shohin tek shqipatrët kombin më pro-amerikan jo vetëm në Europë por ndoshta në të gjithë planetin.
Propaganda serbe e greke mbi fantazmën e një shteti mosleman në Europë mund të ketë ndikimet e veta, prandaj edhe nuk duhet nënvletësuar. Pra lind pyetja se sa çdo shqiptar me veprimet e tij e ndihmon çështjen kombëtare. Fatmirësisht, bizantinët nuk arrijnë të gjejnë tek shqiptarët materialin e dëshiruar për të thënë "Hej, shikoni shqiptarët janë po aq fanatikë sa ...le të themi myslimanët arabë...".
Para disa kohësh bisedoja me miq shqiptare në Amerikë të Veriut rreth organizimit
dhe përpjekjeve të shoqatave shqiptare për të bashkëpunuar me bashkësitë e tjera mike. Më thanë se ishte bërë një konferencë me bashkesinë hebreje në Toronto në Tetor 2005. Megjithatë, pati edhe disa shqiptarë që e kundërshtuan me "arsyetimin se hebrejtë janë duke iu bërë të këqinja moslemanëve të Palestinës"?! Më erdhi keq per këtë "arsyetim" dhe sigurisht nuk dua t'i hyj faktit se a kanë të drejtë hebrejtë apo arabët, sepse në rradhë të parë nevojitet të dihet korruposioni tepër i lartë në administratën palestineze dhe faktin që qeveria palestineze mbahet me paret e qeverisë së Izraelit, SHBA, etj. Edhe më keq, shqiptarët nuk kanë këllqe për të bërë paqe mes dy palëve. Por për të qenë i arsyeshëm, për të parë interesat tona shqiptare dhe vetëm tonat, një bashkëpunim i frytshëm me bashkësinë hebreje ka qenë gjithmonë i frytshëm dhe i dyanshëm. Prandaj krijmi i një kulture bashkëpunimi nga njerëzit e përshtatshëm që duhet të ngulitet në ndërgjegjet tona, gjithmonë duke i shërbyer interesit kombëtar, do mbetet një tregues i cilesisë së punës të shqiptarëve kudo që te ndodhen.
Askush nga shqiptarët ne nuk ka të drejtë të bëjë moral për çështje të tilla si ajo e
besimit fetar, sepse i pari dhe mbi të gjitha është besimi e interesi kombëtar; sot e mot. Para disa kohësh Telekomi shqiptar u ble nga një kompani turke. Rastësisht më ra në dorë një gazetë , organ i një shoqate bamirëse. Gazeta në fjalë që në titull shprehte një entuziazëm ekstrem tepër të madh për shitjen e kompanisë shqiptare turqve. A thua ka kaq rëndësi fakti se blerësi është mosleman, ortodoks apo katolik?! Çfarë do i dallonte ato nga njëri tjetri? Mendoj se e para gjë që duhet të shikohet në këto raste është interesi i vetë shqiptarëve. Shqipëria është një vend jo-fetar dhe kjo jo vetëm në letra.
Kosova ndodhet ende në provë dhe pavarësisht nga raportet fetare, Kosova duhet të respektojë qytetarinë e banorëve të saj dhe të dijë të bëjë miq jo mbi baza fetare por mbi bazën e interesave të saj kombëtare. Udhëheqësit e sotëm shqiptarë duhet të vazhdojnë pa hezitim në këtë rrugë. Nuk ka pse të ketë hutime në këtë drejtim, sepse çdo veprim për të kënaqur egon e cekët e drejtuesve të dhënë pas përkatësisë fetare mund të dëmtojë interesat tona kombëtare. Prandaj iu takon vendim-marrësve shqiptarë që detyrimisht të veprojnë sipas interesave kombëtare ku përmblidhen interesat e të gjithëve dhe jo sipas interesave fetare qoftë edhe kur këto të fundit duken se gjoja përfaqësojnë një shumicë relative.
Botuar në gazetën Republika

qe te 2 kan vler shum te rendesishme tek ne shqiptaret Feja eesht Pastertia e jon shpirterore dhe kombi burreeria jone e trasheguar nga te paret tone, dhe me qe te dya keto perkatesi qoft ajo fetare dhe ajo komebtare burrenohem me te2 sepse jam krenar qe posedoj kete fe dhe qe jam shqiptar...

Feja dhe Kombi jan Paralel me njera tjetren keshtu qe nuk duhet nuar edhe shum nga njera apo tjetra

Kush ka lexuar vetem pak historine e popullit shqiptar dhe nuk eshte fanatik, atehere nuk do te ngurroje ta pranoje se kombi peshone me shume.Disa nuk kan lexuar aspak, e hicen se kane lexuar, e disa te tjere kane lexuar por megjithate kjo nuk u pershtatet fantazmit te tyre qe kane dhe kur pergjigjen e japin mendimin e tyre personal duke aluduar ne ate te pergjithshmen!!!

Nje shembull:

"Ademi dhe s'kishte lere,
Kerthiza s'i ishte prere,
Nga te gjithe te paret,
Erdhen ne bote shqiptaret."

Sipas Faik (bej) Konices, Naimi me siper ka vrare shpirtin e besimtarit duke vene ne loje profetet dhe duke qeshur me Zotin!
Dhe ne fakt dikush dikush i ka dhene te drejte kesaj alamet kritike dhe ta kete perkrahur(fantatiket kuptohet), deri tek reagimi i fuqishem i Nonda Bulkes, i cili duke diskredituar me te drejte "naivitetin" tendicioz te Konices, i kujton se Naimi nuk ben as matematik e as astronomi.Por ai ben poezi, e ne poezi shume gjera lejohen, vecmas dashuria per popullin dhe lufta per te drejtat e tij.
Naimi shkroi ne kohen kur populli i tij me gjithe luften shekullore per liri, kishte mbetur nje nga popujt me te perbuzur ne evrope.Sepse i mungonte liria shpirterore e politike, gjuha me misionin e saj te vertete, kultura.Dhe ne ate momente cfar do duhej te dukej poezia e Naimit! Mos ndoshta do duhej qe te vraponte rratheve te ferrit e te parajses pas Dantes! Ku do mbetej atehere liria e popullit, kush do te duhej te luftonte per te, nese jo edhe me poezi???

FEJA PESHON NJE GRIMEZ.
KOMBI ASE NJE KOKERR FARE....


NE SHTIREMI SE GJOJA E DUAM KOMBIN E NON STOP PUNOJME NE TE KUNDERTEN, KOMBIT SJA QAJME NENEN HIC AMA HIC........................

Dode Progni shkruajti:TË NDERUAR KOLEGË! MIQ TË DASHUR! VËLLEZËR DHE MOTRA!

Po ju drejtohem kryesisht atyre që me tema dhe diskutime jan kyçur tek kategoria “Nye fetare“. Me qenë se jam me i moshuari në ketë forum,dhe i deklaruar me emerin dhe foton time origjinale,besoj se do të pranoni një keshillë dhe një kujtesë krejt dashamirëse prej meje.
Së pari,secili nga ju, jeni në të drejten tuaj të besoni ose të mos besoni në fe.Te shfaqni ose te mos shfaçni mendimet tuaja lidhur me fenë kudo që të deshironi,qoftë dhe në faqet e këtij forumi.Por as kurkush prej nesh nuk ka të drejtë të sjellë shkrime ose të bëjë diskutime që fyejn fenë e tjetrit,madje as ateizmin e te tjerve. Lidhur me këtë të fundit dua t’u kujtoj se,bazuar në realitet e religjionit në botën e sotme shumë teologë,midis tyre dhe Papa Gjoni-Pali II pat deklarua: Sot në botë ka vetëm dy fe:- ata që besojnë, dhe – ata që nuk besojnë.Pra,duhet respektuar dhe ata qe nuk besojne.
Nërsa lidhur me raportet që shqiptarët kan vendosur ndër shekuj midis kombit të vet dhe fesë,pa hyrë tek rilindasit si Pashko Vasa etj. kisha me ju rekomanduar të lexoni shkrimin e studiuesit të njohur Skender Riza,publikuar në faqet e këtij forumi,me titull: “Katoliket (shqiptar D.P.) të islamizuar nuk u shkombëtarizuan“.Ai me fakte historike ka argumentuar se,shqiptarët katolikë të gjëndur përpara dy problemeve ndryshueshmërie thelbësore pas shek. XV: - të ndryshojë fenë dhe kombin,ata pranun ndryshimin e fese,por jo të kombit.Çka do të thotë se tek shqiptarët peshoi më tepër kombi se sa feja.E kjo bëri që të mos asimilohemi nga tjerët,po të jemi ky komb shqiptar që jemi sot. Lidhur, po më raportet: komb – fe,unitetin dhe tolerancen fetare të shqiptarve, deshiroj të ju kujtoj edhe një fragment nga fjalimi i klerikut,mendimtarit dhe atdhetarit të shquar At Anton Harapi, i cili 74 vjet më parë,në vitin 1936,me rastin e përcjelljes së eshtërave të patriotëve Mustafa Qullit dhe Çerçiz Topulli nga Shkodra për në vendlindjen e tyre Gjirokastër pat thënë:
”Por para se të niseni, eni këtu, e mbi këta eshtën, shembllesë ideali, forcë dhe bashkimi, t’i shtrîjmë dorën shoqishojt, Toskë e Gegë, muhamedanë e të krishtênë, e me besën e burravet, me besën shqiptare, të lidhemi për t’i a mbajtë shqiptarit të paprekun nji Zot të vërtetë, nji atdhé të lumtun, për ta bâm Shqipnin e re, të fortë e të madhnueshme, të denjë për Skanderbén. T’i diftojmë, po, botës se shqiptarët janë njimend burra; se mund të jemi Toskë e Gegë, muhamedanë e të krishtênë, e njiheri shqiptarë të njimendët.”

FALEMNDERIT PËR MIRËKUPTIMIN

per te deshmuar shkrimin me larte qe na solli z. Dodë Progni e ndjej obligim qe te ua sjell dhe statistiken e Dr. Skender Riza. Nje permbledhje si deshmi e shkrimit te z. Dodë Progni.
Mbasi permbledhja eshte pak e gjate mos ta sjelli ne copy paste por ja ku mund te lexohet KLIKO KETU