Varfëria e plakur e shqiptarëve

Nga Donika Kanaçi



Në aspektin glo

bal dhe botëror

ka patur dhe

ende ka dy lloj varfërie: të përkohshme dhe të tejzgjatur. Kjo e dyta, sipas sociologut Friger Brant, cilësohet edhe "varfëria e plakur..."

Dihet që çdo komb, në proceset e tija të rimëkëmbjes dhe të zhvillimit ka dhe varfëri kombëtare dhe me dhembje. Por këto janë tradicionale, të cilat janë evidente në shoqëri me prirje demokratike. Këtë sfond social e ka vuajtur edhe Amerika, apo Franca, Italia e Spanja pas luftës së Dytë Botërore. Po ky stad varfërie ka qenë tranzit dhe aspak i tejzgjatur, në dekada. Pra, vendet Perëndimore nuk u përfshinë në të ashtuquajturën "varfëri e plakur..." Po ne shqiptarët, cilën "varfëri" kemi kaluar dhe ende kalojmë? Natyrisht, varfëria shqiptare është e përjetshme. Pra, e tejplakur... Varfëri para Pavarësisë, varfëri në kohën e Monarkisë dhe Diktaturës. Ka gati shtatëmbëdhjetë vjet demokraci dhe varfëria totale e shqiptarëve ende s'i ka hequr "rrudhat" e saja socialekonomike. Bile, në disa aspekte sociale kombëtare ajo është kthyer "babai" i "varfërisë së plakur". Mirëqenien ekonomike, shpirtërore dhe kulturë-arsimore kombëtare e opinionojnë në linja e këndvështrime të ndryshme. Asnjëherë ajo s'ka gjykimin dhe dhembjen reale. Politikat qeverisëse vetëm kanë mashtruar dhe vetëm mashtrojnë sipas refrenit "e majta... e djathta...", ndërsa opozita ka hallin e karriges... Për të tillë "hall" ajo shfaqet me shumë fytyra e tradhti politike. Pra, një "varfëri e plakur" mbetet për shqiptarët edhe alternativat politike. Sëmundjet e kësaj varfërie janë të shumta...

"Shqipëri e plakur". Kjo shprehje që para demokracisë, për vetë sensin politiko-klasor nuk kishte kurrë sfond të publikuar, sot bëhet shprehja më ekskluzive dhe më masive.

Po, nëse ne publikojmë ndjeshëm se, po na rritet mirëqenia dhe po na rinohet kombi, kjo me siguri është një hipokrizi apo narracizëm e të ardhmes tonë me motive pa "varfëri të plakur". Po, a na shkon në mend se so do të jetë Shqipëria mbas disa dhjetëvjeçarësh? Me përjashtim të ndonjë subjekti mediatik, shteti dhe politika shqiptare asnjëherë s'e ka shkuar në mendje këtë pyetje. Duhet të pranojmë se "rrudhat" e plakjes dhe të varfërisë shqiptare do të jenë më të shumta dhe më të thella(!) Qysh tani po e ndiejmë peshën e këtij realiteti "ditor" demokratike. Ne po varfërohemi dhe po plakemi pa e kuptuar as vetë. Çdo "stinë" e re zgjedhore nuk sjell rinim por fishkje e varfëri të popullsisë. Këtë plakje, të pakthyeshme na e ka diktuar edhe organizmat ndërkombëtarë, veçanërisht Banka Botërore. Disa kohë më parë ajo ka radhitur si problem shqetësues shqiptar plakjen e popullsisë, tranzicionin e tejzgjatur të ekonomisë, lindjet e fëmisë (krizë sociale më vete) e të tjerë.

Sigurisht që duhet të kuptojmë se, tek ne ndikojnë negativisht edhe krizat ekonomike dhe regreset demokratike, jo vetëm evropiane. Nëse bota krizën e ka të përkohshme dhe se ndien aspak, ne na ther deri në palcë dhe më shumë na plak e varfëron.

Demografia dhe raporti i moshave në Shqipëri po ndryshon nga viti në vit. Ky është një problem që shteti ynë ende s'e ka në axhendën e tij politike. Është e çuditshme, se , në këtë subjekt nuk përfshihen as subjektet shoqërore, si mprehtësia e një shteti demokratik. Ndryshimi demografik nuk sjell rënie, po zhvillim ekonomik, nëse e ndjek, me "syrin e demokracisë" këtë aspekt social të ri të realiteti shqiptar. Popullsia jonë në plakje, natyrisht që do ta shkurtojë fuqinë punëtore. Kështu rritet dhe mirëqenia edhe tek të moshuarit. Shteti, patjetër duhet të jetë menazher apo rregullator ligjor dhe shkencor i shpenzimeve, pa prekur interesat ekonomike të qytetarëve, veçanërisht pensionistët me pensione të vobekta. Nga ky menaxhim shtetëror, të tilla pensione mudn të rriten dhe jo të ngecin në vend. Këtë synim kanë patur edhe vendet perëndimore me njëherë pas tranzicioneve të tyre social-ekonomike. Po, konstatohet, se, shteti ynë problemin e pensioneve e shikon, vetëm "konçension fushate" dhe aspak si rritje mirëqënie. Pra, pleqëria shqiptare nuk "rinohet" por "plaket" edhe më shumë. Sigurisht, paratë nuk bien nga qielli, por kërkohen reforma me efiçensa të larta, ku të na besojë edhe bota, që të bëjë investime, ku padyshim rritin mirëqenien dhe të ardhurat e shtetit. Edhe kujdesi shëndetësor është në kolaps. Ne, nuk dimë se ku është mjeku shtetëror dhe ku është ai privat. Mjekësia shtetërore ka humanizëm dhe stimulime të ndjeshme për qytetarët e saj. Humanizëm të veçantë kërkojnë fëmijët dhe pensionistët. Atëherë, nëse "vdes" interesi shëndetësor dhe ai ekonomik për këto kategori, me siguri ka presione e revolta të reja, bile dhe të papërballueshme mbi shpenzimet publike, sidomos mbi pensiuonistët dhe pensionet e tyre. Dieht, që Bota, në financimet e saja ende është e "Ftohtë", se në Shqipëri ka forcë korrupsioni i gjithanshëm. Gjithashtu, dihet se Shqipëria ka numër të madh pensionistësh dhe njerëz të asistencës. Dhe këto si "përtyp" dot . Pra, ata bëjnë presion, që të likuidojnë asistencën dhe të rrisin moshën e pensionit. Fjala vjen. Po ç'mund të jap një mësues shqiptar 64 apo 65vjeç? Sigurisht, vetëm "rrudhosje intelekti...". Pra, plakjen e shkollës... Shteti ynë duhet të ketë rregull të fortë edhe në sektorin e shërbimeve, të cilët janë më pak të kushtueshëm. Shërbimet nëpër spitale (përveç korrupsionit të mjekëve), për të sëmurët janë të larta. Pra, të papërballueshme nga të sëmurët. Këtu duhet kursime, shërbime efikase dhe ndryshimi i skenës financiare, në raport me shërbimet, buxheti shtetëror dhe ai ndërkombëtar. Këtu shteti çalon ose "harron"...

Sigurisht, nivelet financiare shqiptare arrihen edhe nga niveli i prodhimit vendas (prodhim i gjithanshëm, që të bëhet edhe nga tregu i jashtëm). Integrimi me standarde evropiane është kushti më i domosdoshëm i vendit tonë.

Sigurisht që të realizohen këto standarde, ashtu siç cituam dhe më lart kërkohen reforma me të vërtetë demokratike për të thelluar tregjet financiare, që padyshim rrisin investimet dhe kursimet. Atëherë tregu i punës bëhet më i lirë, veçanërisht për të papunësuarit, që s'janë pak.

Kjo është një dëshirë apo "ëndërr", për të punuar që të jetojnë e të mos plakemi parakohe, e të mos tremben shqiptarët dhe kur lindin fëmijët e tyre. Pra, skamja dhe varfëria të plak para kohe. Kur do ta shembim varfërinë e përjetshme shqiptare? Si epilog të këtij shkrimi po shënoj edhe këtë fakt: Kam dëgjuar se nëpër rrugët e qyteteve të Evropës Perëndimore sheh të moshuar që shëtisin me qentë e tyre për dore. Ky pasazh evropian tregon mirëqenie dhe jo "kohë qeni", siç jetojnë të moshuarit e Shqipërisë.