GJURME FISESH TE PANJOHURA NE SHQIPNI

GJURME FISESH TË PANJOHURA NË SHQIPNI

Nga At Donat Kurti (Do – Ku), Hylli i Dritës,1932

MAVRIQËT: Mavriqët përmënden se banonin Shalën,Thethin dhe Currajt e Epërm.Ishin popull luftëtar me qëndër në qytezën e Dakajt,ku edhe sot gjënden rrënojat e një kalaje në fshatin Nënmavriq. Emri Mavriq vjen nga emri romak; “MURIC”
Varret në Currajt të Epërm,konkretisht në Kalbs e Marin ,këndej e andej lumit të Currajt janë të Mavriqëvë.Në pikëpamje ndërtimore janë të njëjta me ato të Luzajës në Curraj të Poshtëm (Kodra e Gorresë)ku ndodhen rrënojat e kishës së Luzajës.Gojdhana thotë: Gur Doda i Currajt,farë e fis Mavriq e kishte shtëpinë te Guri i Fortës (Curraj të Epërm). Gjeç Dema i Curraj të Poshtëm zuri miqësi me Gur Dodën. Pasi u përzunë Mavriqët,të parët në Curraj të Epërm u ngjitën me banim Gjesh Dema e Mirash Marku i Currajt të Poshtër.Gjeshi mori tokën e Gurë Dodës që e kish pas kumbar,ndërsa Mirashi zu vënd në Qeresh.Po atë vit doli në Curraj të Epër edhe një familje tjetër e zu vënd në Mrishaj.Këto tre shtëpi njihen si shtëpitë e para të fisit Nikaj që u ngulën në Curraj të Epërm. Nga dokumenti i Shtjefën Gaspërit i vitit 1671 mësohet se,në këtë vit Currajt e Epërm që gjëndeshin 20 milje (4 orë) larg Bjakes kishte vetëm tri shtëpi që vinin nga stërnipat e Gjesh Demës e Mirash Markut që kishin ardh aty nga Curraj të Poshtëm. Largimi i Mavriqëve nga Currajt ka ndodhur rreth viteve 1660-1670.Pikërisht në këto vite zu fill katundi i Currajt të Epërm,i cili në vitin 1932 numëronte rreth 100 shtëpi.( Do – Ku,Hylli I Dritës,1932,fq. 9-12 )
LUZANA (LUZAJA): Luzanët kan banuar në Curraj të Poshtër ku duket të kenë pas një farë qëndre.Quheshin edhe Luzajë dhe ishin kristjan.Aty është kisha e Luzajës me shumë vorre për rreth.Muret rreth 1 metër mbi dhe,jo shumë të trasha po me gurë të gdhëndur,
rrethojnë një hapësirë 15x6 m.me hapsidë të rrubullakët e një derë në ballë.Vorret duken fort të herëshme,të ndërtueme jo pas ritit të romakëve të cilët i digjnin të dekunit.Besimi i krishtërë e ndalon të djegunit e kufomës.Vorret e Luzanëve janë si vorret tona: të gjata,me një gurë të madh te kryet e nja te kambët,mlue me rrasa të pa gdhëndura,rreshtue palë palë si tjegullat e nji shtëpie.Të dekunit i kan shti mjaft thellë…..- Rreth vitit 1400 erdh në Luzajë i pari i Currajt të Poshtër prej Krasniqje dhe largoi Luzajët. ( Do – Ku,Hylli i Dritës,Vjeti 1932,fq.6 )
PJAJA: Në veriprendim të Curraj të Epërm,për nën bjeshkët e Lugut të Zajkut buzë lumit të Currajt është një pllajë e vogël që quhet “Lumi i Pjasë” Banorët e pare të këti vendi quheshin “Planas”. Ata ishin të hershëm dhe kan lënë toponimet Lumi i Pjasë – Pjàs dhe Pusterri i Pjàs. Me këtë emer kemi katundin e Planit në Pult.Gojdhana thotë se banorët e Planit janë të dalun prej Nikajt dhe kan lidhje me ta. ( Do-Ku,Hylli i Dritës,fq.6 )