Një informacion për trevat Shqiptare në Mal të Zi

Malësia e Madhe është pjesë e trojeve shqiptare dhe shtrihet në lindje të Podgoricës(Mal të Zi)e vazhdon deri në pjesen veriore të Liq.Shkodres, duke perfshirë një pjesë të mirë të Qarkut Malësi e Madhe në Shqipëri.Është zonë malore me lartësi mbidetare midis 800 e 1700 m. Në tërë këtë hapësirë rrjedh lumi i Cemit, i cili buron nga Alpet Shqiptare (Bjeshkët e Nemuna) dhe derdhet në Moraçë.Kjo krahinë shqiptare shtrihet në pjesën veri-përëndimore të Shqipërisë, që nga Shala deri te Shpella e Berishës në brigjet e lumit Moraça.Në Mesjetë ky regjion njihet si Pulti ose Pulati ne dokumentat Bizantin.Ky regjion ka një popullsi autoktone shqipetare.Qendra kryesore eshtë Tuzi ne Mal të Zi kurse Kopliku në Qarkun Malësi e Madhe në Shqipëri.Rrethi Malësi e Madhe në Shqipëri përbëhet nga Bashkia Koplik dhe nga 5 komuna: Komuna Kelmend, Kastrat, Shkrel, Rrethinat e Koplikut dhe Komuna Gruemirë, të cilat, në vitin 2009 numërojnë rreth 40 015 zgjedhës..Kurse pjesa e M.Madhe ne Mal te Zi kanje popullsi prej 60.000 banoresh kryesisht shqiptar.

Historia e Malsisë
Sipas traditës popullore të Malsisë,të parët e ketyre fiseve shqiptare ishin nga Bosna dhe Hercegovina,te cilet ishin detyruar te shpernguleshin drejt jugut pas invazionit sllav dhe pushtimit osman,dhe ishin vendosur ne keto anë.Pikërisht Eposet e kreshnikve shqiptar(Cikli i kengevë Muja dhe Halili,nga Lugjet e Verdha (Jutbina) diku ne Kroaci ose Bosnje)e vertetojne me së miri tezen se Iliro-Shqipetarët ishin deri vone prezent ne brendesi të Bosnjes dhe Hercegovinës.Tradicionalisht besohet se në fillim ishin 12 fise shqiptare te Malsisë;Kelmendi, Hoti, Gruda(Sumasi), Shkreli, Kastrati, Trieshi(Triepshi), Piperi, Kuçi, Vasojeviçi, Krasniqja, Gashi dhe Bytyçi.Sipas Legjendës i pari i tyre që erdhi ne Malesi quhej KEQ PREKA dhe kishte 5 djem;Lazar Keqi (Hoti), Ban Keqi (Trieshi), Kras Keqi (Krasniqi), Piper Keqi (Piperi), dhe Vaso Keqi (Vasojeviçi).Trieshi ishte vellau i vogël i Hotit ndersa Piperi dhe Vasojeviçi me kalimin e kohës u sllavizuan plotesisht,sikurse nje pjesë e Kuqit,kurse Krasniqi me ardhjen e turqve u islamizua.Në veri keto fise kufizoheshin me sllavët, ne jug me Arberinë dhe ne prendim me Shkodrën. Nuk eshtë e qartë se cilit fis i perkisnin Rrancat e Malsisë, Kopliku, Grizha, Buza e Ujit, Jubica, Reçi, Lohja e Rrjolli, por ato ishin pjese e Malsisë.Më vonë erdhen Dukagjinasit(Shala,Shoshi etj) dhe u futen si pyke ne mes të Malsisë duke e ndare në dysh;Malesi të Madhe(Hoti, Gruda, Kelmendi,Koja e Kuçit, Kastrati, Shkreli dhe Triepshi)dhe Malesi të Vogël(Krasniqja, Gashi, Bytyçi).
Malësia e Madhe ndahet në tri zona: zonat bjeshkore, zonat malore dhe zonat fushore.
Zonat bjeshkore janë: Triepshi, Korita e Hotit, Kelmendi dhe disa zona të Shkrelit.
Zonat malore janë: Koja, Fudnat, një pjesë e Grudës, pjesa e madhe e Hotit, një pjesë e Kastratit dhe e Shkrelit.
Zonat fushore janë: Kopliku, Gruemira, Buz-Uji, një pjesë e Kastratit dhe e Hotit, si dhe Gruda, e cila ka më së shumti fushë: Fusha e Cemit, Dheu i Zi, Fusha e Vllanës, Fusha e Vranës, Fusha e Tuzit, Fusha e Mileshës dhe Fusha e Dinoshës.