Jusuf Gërvalla

Jusuf Gërvalla poet shqiptar dhe atëdhetar i shquar, lindi më 1 tetor 1945 në Dubovik,
rrethi i Deçanit, nga një familje bujare.
Vritet mizorisht më 17 janar 1982) në Untergrupenbah (Gjermani).

Shembulli i tij mbeti i gjallë nder
intelektualë të kohës moderne, si shkrimtarë dhe atëdhetarë i shquar përe liri
deri në vdekje.

Jeta e Jusuf Gërvallës ka qenë e vështirë, vdekja e tij
ka qenë tragjike. Për këtë është thënë e shkruar shumë dhe do të thuhet e do të
shkruhet shumë. Por, edhe shkrimtari J. Gërvalla pësoi vështirësira të mëdha.
Për poetin, prozatorin dhe dramaturgun Gërvalla është thënë e shkruar
relativisht pak. Vepra e tij letrare nuk është tepër e njohur, me gjithë botimin
shembëllor që ia bëri J. Gërvallës më 1992 Sabri Hamiti (Jusuf Gërvalla: Vepra
letrare. "Ora", Prishtinë, 1992). Opinioni e respekton dhe adhuron dëshmorin e
kombit, simbolin e luftës për liri, shembullin e kurajës prej qytetari dhe
intelektuali, ndërsa duket se e harron shkrimtarin e rëndësishëm që ishte dhe
mbetet. Roli i tij prej simboli të qëndresës e hijesuaka faktin se ishte poet i
dorës së parë.

Në letërsi, ai nuk i takonte qarkut të "lapidaristëve" të
poezisë fjalëpakë që e shoshiste të tashmen me shkrimin simbolplotë alegorik në
petkun e arkaikes mbikohore e në frymën e visarit të traditave të lashta
gojore.

Zëri i tij poetik ishte zë më vete, mjaft origjinal, personal dhe
individual. Poezia e tij na flet drejtpërsëdrejti, ngrohtë, zbutë, thellësisht
njerëzor e me një sensibilitet të stërholluar. Në dy përmbledhjet e tij të para
- "Fluturojnë e bien" (1975) dhe "Kanjushë e verdhë" (1978) - poezia e tij
merrej kryesisht me vatrën e poetit tek janë mjaft kuptimplotë titujt e cikleve
"Shtëpia në kornizë" dhe "Skena nga jeta e fshatit". Poezia e tij e përmallshme
e këndon dashurinë, e kujton dhimbshëm (dhe pa idilë ruraliste) vendlindjen dhe
na e rrëfen porosinë e saj qendrore, kërkimin e poetit për "pak frymë njeriu e
pak dritë qiriri". Me kohë, duke u bërë gjithnjë e më shumë refleksiv poeti
kaloi gjithnjë e më shumë te një qark më i gjerë tematik dhe te të folurit
poetik me bukuri e begati të rrallë metaforike e figurative. Kështu, poezia e
tij e përmallshme e vendlindjes gjithnjë e më shumë bëhet edhe universale. Në
vëllimin e tretë poetik, "Shenjat e shenjta" (1979), kemi të bëjmë dhe me fjalë
e elemente si "hije", "pluhur", "frikë", "terr", "ftohtë", "varr". Shkallëzohen
vetmia dhe shqetësimet e poetit që flet shpesh edhe për fundin dhe vdekjen. Me
një thellësi që nuk hetohet në lexim të cekët, na qet tabllo tejet të qëlluara
të groteskës që e quajmë "jeta". Thelbi kryekëput human i vargjeve, ligjërimi
lirik dhe substancial i poetit të mallit, të dashurisë, të dhembjes, të vetmisë
e të vdekjes e bëjnë Jusuf Gërvallën një zë të patjetërsueshëm të poezisë së re
shqipe.

Tituj të veprave

• Fluturojnë e bien
  (1975)
  
• Kanjushë e verdhë
  (1978)
  
• Shtëpia në
  kornizë
  
• Skena nga jeta e
  fshatit
  
• Shenjat e shenjta
  (1979)
  
• Jusuf Gërvalla: Vepra
  Letrare,Ora - Prishtinë, 1992
  

Mirënjohjet

• Medalja e Artë e Lidhjes së
  Prizrenit
  
• Manifestimi letrar Flaka e
  Janarit
  

Skena nga jeta e fshatit


dritarja e avulluar semaveri i çajit edhe vjeshtë
i tillë i
lirë rrethuar me sendet që vjetërohen
përmbi rafte ftonj një plakë si pikturë

a nuk qenka vallë krejt zjarri një trillim
bien gjethet e në kopsht femra
kotet në luhajë
me goditje të rënda imagjinate me një botë prej letre
tek
gjej ngushëllim mes sendesh që s'janë më
atje diku në botën time atje diku
larg
eja përsëri netve të vona si hije që sajon
pak frymë njeriu e pak
dritë qiriri.
Nga memoaret e një shëtitësi

kur u ktheva nën pullazin
tim mbuluar me kashtë
nën qepallat e lodhjes e të kohës botën
e në botë
s'kish tjetër pos shkëlqim ari e qelqi
mbi rrashta e penda të larta zogj
alumini
kish edhe uri edhe poetë edhe ujëvare në botë
kish njerëz prej
druri e kafshë të buta kudo
kish edhe hieroglife dy fjalë dhe gjurmë që
s'fshihen
kish lumenj të egër e fosile të lashta

Pluhur e
ngjyrë

Sytë e tu qiell çerdhe e lumë i pakapërcyeshëm
ndërsa
jam përgjumur përmbi tavolinë
im vëlla dhe fëmijëria ime pemën e kanë
vjelë
kanë korrur kallinj
ime ëmë ka zier ftonj
shelgjet kanë
vajtuar
si poeti sentimental në vjeshtë
- po asgjë s'është
zverdhur.

Duart e tua pushim diçka si ujë zgjojnë
ndërsa kam ecur
shtegut rrëzë mali krejt vetëm
në njërin krah shkurre zogjsh
në tjetrin
gështenjat
dhe gjarpërinj.
Im vëlla të ka dashur të ka marrë dhe tash nuk
je
as ti as ai s'jeni dridhmë plot fletë
nga fluturimi yt tash vetëm
ngjyrë
dhe pluhur ka mbet'.


Tash po vij
fëmijë
që buzëqesh mbi krahun e nënës kur pret
para shitores qumështin - tash po vij
i pikëlluar
në shportën time pemë e fletë
dhe shije gjumi.
Kur të
zgjohem do të iki
tash po vij në prehrin tënd, mëmë
tokë e zezë e lapidar,
bajame e verdhë.
Dashuri e paluar si arni në arkë
oh s'mund ta them
as
ta rrëmbej.
Tash po vij
por di se në ngjyrën e pelhurës vetëm
pluhur
mbi buzëgazin tënd të shtrenjtë.

mes muresh të trasha fshesa
dhe minj.

Libri i shenjtë

shpuzë e errët matanë
qelqeve që avullojnë
mesnatës së ngjyer me tëmbëlin e detit
në oborr po
fshihej një hije dhe qerrja e drunjtë
kuajt sonte askund s'do të marrin
udhë
në mur ndrit dhe pipërrin kandili
e në letër mes dy vijash të zeza si
përherë
druri i vetmuar më tutje ca hithër
ia djegin këmbët fëmijës që
ëndërron
drita e praruar gjerdan me guaca
hën' e verdhë atje lart në tavan
- dhe teja
tok me djepin e vjetër që s'përkundet - e ha
nuk shihet atje
rrëzë gardhi një vogëlush
që shiu i tetorit e qull ngadalë
në vatër u
dogjën urët - s'ka mbetur më prush
frika nga trupi im në shtrat po më
fton

mbi tryezë ora e vogël rrah e s'pushon

Lufta dhe
arti

Tutje gjithnjë akull
Këndej gjithnjë zjarr
Unë jam
syri i Aladinit
E shoh veten si digjem
në betejën e tmerrshme
të fjalës

e të mendimit

Me shenjtëri të mallkuar
me përfytyrimin e
qartë
e krijoj
Në mua shushurijnë dete
të qena
në ëndërr

S'po
flas kotnasikot
Mund t'i merrni fjalët e mia
e të niseni nëpër botë
Unë
s'kam guxim
Kuptoj se pa dritën e tyre
Nuk do ta di rrugën nëpër
dritë
Janë krijuar prej frenimesh
prej kthesash theqafjesh
dhiaresh të
shenjta
zigzage

Unë nuk i shoh yjet
pështjellë në terr
Gjithësia
e ftohtë
nuk e ka gji diellin
Sikur të mos e ftohte
ana e errët e
planetit
Fletë testamenti

në zgjimin tim të heshtur të më
ngurosin
në flijimin tim të begatshëm të verës
në nisjen time në fillimin
tim të ri
në gjumë shekujsh me ndërrime të më zgjojnë
le të më puthë
rrezja e qartë ngazëllyese
e druvarit të fjetur në rudinë
myshku le të
jetë gjithmonë i blertë mbi gurë
emër të mos ketë e shkronja le të
flasë
në gjuhën e vjetër të kafshës së zezë
guaca e kërminj le të vijnë
për dasmë
mbi rrasën time
le të shtrihen edhe ata si dy yje
ftohtë le
të bëjë verës e verës verë
e me një pikë ujë verdhësisë së barit tim
le
t'i mëshirohen
vërmeni atje tek do të tregojë guri për udhën
deri te
shtëpia ime bërë me dru e kashtë

le të thyhet çdo pasqyrë që ka
ballsamosur
ballin tim e mërrolën e çastit plot mllef
se ja tek po zgjohet
er' e re e dashurisë së tokës
se jam i parrezikshëm kaq i pafuqishëm
mumje
përfytyrim që krahasohet me rrahun
tek do të më vini përsëri ju pas
le të
më lënë të fle qetë si pranë stufe
dimrit të madh të dashurisë sime
nuk do
të përpëlitem s'do të rrotullohem
s'do të shplohem natën nuk do të
kollitem
me fjalët e mia le të më mallkojnë
në rrasën time atë rrasë të
zezë të ftohtë
në duart që i kam prekur le të më lëshojnë
rrjedhës të qetë
të fatit që pret
shigjet' e mërisë le të bjerë mbi dhe
në shkretëtirën e
moskuptimit le të fiket
kurrë të mos vijnë kur unë nuk i pres
ata që tërë
jetën i prita, të dashurit

ç'po flas kështu pash zotin?