Mitologjia shqiptare

Njoftim para postimit: Dy replika te albagirl dhe martin mato jane fshire - jashte teme

E sakte martin Pjeter Bogdani lindi ne Gur te Hasit ne vitin 1625.
Rapsodet kendojne edhe kenget e tyre per keto ane ja po e ve nje mbase edhe eposi eshte pak si miti

Ka hi serbi n´at´Prizren,
po i thot`Lumës:?Lirom ven!?
Nuk jam mbreti,po jam Luma,
t´mushi gjiksin plot me plumba!
Kur vikati Islam spahija:
Bini djem,se shkoi Shipnija!?
Bini djem-thrret Ramadani
bini djem se shkoi vatani!
Gryka e Shejës po rredh gjak,
po i thot Drinit:
Ndihmom pak
Ndihmom pak,n´dash me m´ndihmue,
kllade t´mdhaja jam tuj çue?.
Krajli i serbit ban:?Medet,
m´faroi Luma askerin krejt!
ma faroi askerin e ngrat
burrat me pushk´`e grat me spatë?.
Kadal ,krajl u mlofsh me morre,
dymdhetmi t`metën pa vorre!?
Djemt´e Lumës hiq s´kan dert,
ka ni luftë bajn´vjet për vjet,
luft´ me krajl e luft´ me mbret...
Hasi shpat e gur e kep
vend për vend pushka kërset
shkoj kukuja shpi për shpi
I preu Hasi 3 mijë shkijë...?
Krejt Opoja u mlu n`zi
Prej Prizrenit ter n´Dri
Tre ditë luftë e tre ditë zi
u vranë shkije përmi tre mijë..

Mendoj se vargu

Hasi shpat e gur e kep

eshte interesante se nje studiues e ka identifikuar fshatin Gur te Hasit ne Zhur te Prizerenit qe per mua eshte gabim se ndryshe nuk do te kishte nje ritual me Zanat ne ate zone.
Ka mundesi ta gjej se ku ndodhet.
Martin MAto

Martin Hasi eshte nje qytet i vogel afer Kukesit edhe Tropojes ja ne harte :

Behet fjale per Hasin si rajon jo qytetin e Hasit

Martin,
Me fute ne mundime me duhet te kontaktoj nje mik qe studjon ne kete lemi ne Prishtine mbase ai do me sjell ca te dhena ose do e lus te regjistrohet dhe ta pasuroni kete kategori

martin mato shkruajti:Di qe ne wikepedia kam bere une manipulimin, pak a shume sic e thoni ju ne kosove eshte mjaft larg e krahasueshme me qellim qe te mbetej aty dhe te te mos e shuanin. Jam i mendimit se te pakten zanat kane natyren e tyre dhe nuk kan pse marrin lavdi nga te tjeret, aq me teper qe mitologjia greke per mua ka qene gjysem institucionale kurse e jona eshte mirefilli popullore.

Z. Martin lind pyetja pse mitet tona kane ngjashmeri ose krahasohen me mitologjine greke.Shume e thjeshte: Greqia para 2500 vjetesh nuk ka egzistuar si shtet, Greqia u krijua nga barinj qe ngelen aty, njerez lufte qe kalonin, por ata qe sot quhen grek dhe origjina e tyre e hershme eshte shqiptare.Kur keta shqiptar u vendosen ne keto vende qe sot quhen greke ishin shqiptare dhe ne krye te tyre kishte shqiptar, rumun, madje dhe turq.
Me kete do te vertetoja qe mitet greke kane vetem emrin te tille sepse ato jane mitet shqiptare.
Emri Zeus ka rrjedhur nga fjala Zot .E dini si ka qene Athina me pare!?Nje vend i shkrete me toka te papunuara, gjithe peme, ka qene nje fshat i vogel ku shqiptari aty punoi ndertoi ura, rruge stane ne male.
Nje shkrimtar i huaj do te shkruante per ata qe sot quhen grek:Ne keto rruge shof njerez krylarte , te mprehte dhe te ashper ne fytyre, cdo kenge e tyre perfundon me nje zinxir rrotullues te vogel te shpejte duke perfunduar ne nje kor me ison Bo, bo bo-oooooo.Dhe kjo eshte tipike shqiptare vecanerisht zona e laberise ne jug te Shqiperise.

E dashur Arla,

personalisht jam i mendimit se nuk ka lidhje midis mitologjise greke dhe asaj shqiptare, ne se flitet per ate antike.
Por nuk kam asnje argument shkencor qe ato jane komplet pa lidhje, keshtu qe ruaj nje rezerve ne formulim.

Se dyti ne qe jemi ne baze te ketij forumi sikur kemi bere nje kompromis te heshtur qe do te sillemi ndershmerisht dhe ne nje fare menyre te japim shembull per forumet et ndryshme qe flasin po per mitologjine.

Se tretiper aq kohe sa nuk kemi dokumenta te shumta ne kulturen shqiptare per kohet e vjetra atehere le te zbresim shkalle pas shkalle deri lashtesi. Por te pakten askush nuk do te na akuzoje se diku manipuluam dicka.

Ka mjaft fusha
Nuk kemi fiksuar
si duken
ku jeteojne
me se merren
kur nxehen
zanat , oret, shtojyavallet.

Cfare eshte dragoi, dreqi.

Cfare dokumentash reale te pakundershtueshme ka_....
Pra ka shume pune para se te shkojme ne se Zeusi ishte helen apo hilir_

Dallimi midis oreve dhe zanave sipas njohurive te mia do te thoja se qendron ne faktin dhe gojedhenat se zanat ishin mjaft ndihmese ne mbarevajtjen dhe jeten e njerezve , ndersa Oret pak tinzare dhe nuk dallohej qarte nese mund te benin keq apo mire.

Me sa di une ka gojedhena per Kucedra, Lubi (Laberi).
Disa liqene malore si liqenet e Lures, Liqeni i Mbasdejes,Liqeni i Germanit, Liqeni i QAFSHTAMES,Liqeni i Rikavecit, Keneta e Karavatase , etj... Njiheshin nga populli si vendndejtje per qenie te mbinatyrshme Xhindet ne Mat, Lubia ne Laberi.Kucedra ndalon shiun te bjere, than bjeshken, demton bagetine.
Ka dhe shume kroje burime qe konsiderohen te "shenjta" Ujet e tyre perdores si ilac sherimi e disa semundjeve.Ne malesi para vitit 1911 permendej si burim i "shenjte" Kroi i xhazit ne Shkrel.Uje me cilesi shenjterie eshte ai i Kroit te Bardhe ne Vele te Malesise se Lezhes.Ujte e liqenit a te gurres eshte vend i mistereve, vend i ankthit.

Me besime pagane te natyres Ka te beje dhe kulti i dhise se eger, kaprollit, shqiponjes, bletes, ujkiut, bukles, bushit te kenetes, pemeve.
Ne te gjithe pyjet qe konsideroheshin te shenjte ndalohej prerja e drureve ose te marririt me vete, ose te gureve.Populli i ka quajtur "vakufe" Pleqte thone "i rende" se aty rrine "Oret" apo "Xhindet ose "Te Mirat".
Gjenden dsa lisa te vecante, shekullore qe quhen te "shenjte" pa qene vend mrizash Ato jane vendbanime te Oreve ose Xhindeve. pema e shenjte e kesaj natyre paraqitet ne shkrime ne Koman te Pukes nga disa autore eksplotues te fund shek. XIX e ne fillim te shek.XX. A .Degrand ka pershkruar nje peme te tille te shenjte ne pyll te Komanit.Meson nga vendesit se aty ka nje peme te shenjte, Lisi i Arte, me gjethe ngjyre ari.. Ne poppull besohet se se ne rrenjet e tij gjendet nje thesar, nje sasi ari qe e thithin gjethet ndaj marrin kete ngjyre.Ky lis rrethohet nga lisa te tjere te gjithe ne ngjyre te gjelber.Mjere ai qe do godas kete peme.Ja se cfare ka thene prifti Z.M.Harapi kur doli me nje shok ne ate pyll:Kqyr se n'mjedis te k'tij pylli asht nje Peme e Arte e venia mendjen mire mos e shpraz pushken gabim se kesaj peme me ba me i ra plumja gand, vai halli per ne dyve pse roaj qe rrin nen dhee, nuk duron as me i ra n'hekur as me ja h'jekun nji gjeth, as me e prekunh me dore... Ky vend i jone asht i bekue e asht i mocem kush e di se sa mij vjetesh.

I tille eshte dhe lisi i Bardhe ne Qarrishte te Legjinit , Orshe- Miredite

Nena e Vatres.
Ne Shqiperi ruhen ende kultet dhe ato kane te bejne me kultet e zjarrit.me kultin e ndenjjes ne familje, dhe nga ana tjeter kulti i vatres eshte i lidhur me kultin e se pares se gjinise, zoteruesen kryesore te vatres familjare, ne kohe te lashta. Nje figure e tille ka te bej me vatren quhet "Nene e Vatres"Kjo eshte nje figure e mbare truallit shqiptar qe nga Kosova e deri ne Cameri. Na paraqitet me emra te ndryshem, here ne njejes e here ne shumes.
Ne vise te ndryshme emertohet"Nena e Vatres", "E Ema e Vatres", Shtriga e Vatres", "Gjyshja","Baba" " Plaka e Vatres", " Shtriga" (Malesi e Tiranes:Nenat e Vatres)
Kjo figure na paraqitet me shume si nje plake e vogel, me sy te zgurdulluar e te skuqur, me Floke te gjate e te thinjur,l te leshuara deri poshte, ne shume raste,k duke tjerr li e lesh ose duke krehur me gerhana lesh e li, ose duke endur ne vegje.
Thuhej se vatra duhej pastruar ne mbremje se po ta lesh pa pasruar zemerohet.Ne shumicen e rasteve nha jepet me tipare pozitive dhe me rralle me tipare negative, njerezit e dallojne nga "grate shtriga" te "gjalla" sipas perfytyrimeve dalin naten e shkojne se bashku per te ngrene njerez, per te ngrene zemra femijesh, per t'iu pire gjakun.Nganjehere "Nena e Vatres" thirren dhe "Te Mirat" ose "Te Tretat e Vatres".Ato barazohen me paratheneset e fatit te femijes naten e trete pas lindjes:kemi nje shkrirje te dy figurave me origjine te ndryshme. "Nuk duhet te rrish ne darke ke uret e zjarrit, se rrine ato" Ne Myzeqe thuhet se "Memat e Vatres"hanin buke e gjelle si gjithe njerezit, duheshin marre me te mire, Duhej bere nje kulac pa brume ne vatren e re qe do te piqej per here te pare si dhurate per "Memat e Vatres".
Ne Tomorrice tregonin se "Ne vater te shtepise vine e rrine Shtrigat e nuk shihen"Ato nuk i bejne njeriu te keqia vec te mira.Ne ato zona kur bien ne mbremje per te fjetur plakat e shtepise i thone nuses se re:" Fshije bije vatren e mos e ler keshtu se vjen e rri Shtriga!"
Synimi per te ngrene femijet e shtepise ( te gruas me burre te caktuar) nga "Nena e Vatres" sic eshte rasti i legjendes se Beratit e shembuj te tjere, na del e kunderta e rendit te gjinise, femijet nuk i ka me burre te caktuar, ata do ti zhduk si te paligjshem.
Disa mendojne se "Nena e Zjarrit eshte oshetima e larget qe kane lindur ne epoken e Paleolitit te Vone

Si rrjedhim na del se "Nena e Vatres" si figure mitologjike eshte mbeturine e zbehte e nje hyjnie shume te lashte te vatres, te familjes.

E ZEME SE I PRANOJME TE GJTHA KETO QE SHKRUHEN ANDEJ KETEJ
A KA MUNDESI TI DOKUMENTONI ME SHEMBUJ
DHE NGA JANE MARRE KETEO SHEMBUJ:
martin mato

Pershendejte te gjitheve

Mendoj se nuk duhet te humbasim durimin dhe guximin.
Ia kemi borxh ne nje fare menyre kutures shqiptare

M

Sipas tradites ato kane dy karaktere: i zbutur i cili ndihmon kreshniket ne beteja dhe karakteri idhnak i cili nguros kur i'u prishet qetesia.

Iu prish qetesia po u prish ndonje rregull moral kur zanat u idhnuan?

Muji dhe Halili
Cikli i kreshnikeve ose kenget epike per aget e Jutbines . Ky cikel eshte me i gjeri qe kemi ne legjenden shqipe. Paraqitet mjaft i plote dhe me nje larmi te madhe. Kryesisht kendohet ne veri. Ne kete cikel tregohen bemat e Gjeto Basho Mujit, heroi kryesor, te vellait te tij , Halilit dhe te tridhjete ageve. Keta veprojne ne Jutbine, krahine e papercaktuar mire. Pershkrimi i personazheve eshte i mbinatyrshem; ata flasin me oret, ata luftojne me mazdrake (topuz), gjaku i tyre derdhet si lume, i kane mustaqet nga nje pash, e hedhin topuzin me aq force sa ngrihet pluhur nente pash lart etj. Heronjte e ketyre legjendave jane te shumte, por kryesore jane Muji e Halili.

Kjo eshte nje pikture nga Ismail Lulani "piktori i popullit".

Muji dhe Halili

Respektivisht kjo gjendje ne shkencen shqiptare ngadale ngadale po quhet e tejkaluar sepse tashme jane gjeteur kenge kreshnikesh edhe ne Maqedoni dhe heronjte ne kete rast jane edhe te tjere.
Martini

martin mato shkruajti:Jo Arla behet fjale per fshatin Gur te Hasit . Duhet te jete vendlindja e Pjeter Bogdanit. Dikur kam shkruar nje artikull per dokumentimin e ritualit te pare ne arealin e Kosoves.
Martin MATO

Ku ndodhen fshatrat e meposhtem dhe si shkohet ne to
MILJAJ dhe GOROZHUP
martini

mos pyet cfare ka bere atdheu per ty por cfare ke bere ti per te

martin mato shkruajti:mos pyet cfare ka bere atdheu per ty por cfare ke bere ti per te

eshte kjo thenje mitologjike?

Nuk eshte mitologjike por sakrale.

Sikur me premtove se do te jepje nje informacion se si shkohet ne Gur te Hasit. Eshe vendlindja e Pjeter Bogadnit dhe i nipi i tij Luka ka shkruar nje poezi ku deshmon per here te para nje ritual te mirefillte shqiptar pagan dhe per me teper na pershkraun ritualin. Dua qe ta shoh me syte mij ate vend.

Me gjej dy vardhe me suten ne folklorin kosovar

Kemi ndonje shqipatr nga zona e Maqedonise ne kete forum.
Do te ishte mire qe ti inkuadronim ketu sepse na duhet qe edhe ata te japin kontribut.

psh zanat ne dialektin geg dalin zana kurse ne dialektin tosk dalin zera

Dreri del ne dy rreshte ne nje kenge nga zona e Pogradecit ku thuhet

ti moj nena e drerit
me jep celesat e dherit

Po nga arbereshte apo arvanitet kemi ndonje ne mailin liste.

Mendoj se do ishte mire te sillnim ne te kete faqe te gjithe rastet ku haste apo vargjet se ku haset ora sepse ende tek shkencetaret shqipatere eshte e pa qarte se cfare vlere ka ajo vertet